Мемлекеттік қызмет туралы заң жобасы мақұлданды

Ата заңды заңнамалық тұрғыдан бекіту маңызды

Отырысты ашқан Мәжіліс төрағасы Ерлан Қошанов алды­мен референдум нәтижесіне қатыс­ты пікірімен бөлісті. Ол еліміз қуатты, әділетті және прогрессивті Қазақстанды құру жолында батыл қадам жасағанын айтты.

– Референдум еліміздің Прези­дент бағдарының маңайына ұйы­сып, барынша тұтастана түскенін көр­сетті. Жұртшылықтың осы тарихи іске белсене қатысып, жаңа Конс­ти­ту­цияны 87% қолдап да-уыс беруі – ха­лықтың Президентке деген зор сені­мінің айқын дәлелі. Ата заңға тіке­лей ұйытқы болып, оған көп­тег­ен прогрессивті новелла енгіз­ген Президенттің нағыз же­ңісі. Бұ­ған әлем елдері де назар аударып, ла­йық­ты бағасын берді, – деді Е.Қошанов.

Сондай-ақ Мәжіліс спикері Мемлекет басшысының атына шет мемлекеттердің басшыларынан құттықтаулар келіп жатқанын атап өтті. Сонымен қатар жаңа Конс­ти­туцияның халықтан жаппай қолдау тапқаны – Парламентке де үлкен мерей екенін жеткізді.

– Депутаттар коалиция құра­мын­да барлық аймақты аралап шықты. Еңбек ұжымдарымен кез­де­сіп, ауыл-ауылда, аудандар мен қала­ларда тұрғындармен ашық әң­гі­ме өрбіттік. Жаңа Ата заң мәті­нін әзірлеуге де әріптестеріміз бір кісі­дей атсалысты. Сол үшін бүкіл де­пу­тат­тық корпусқа шынайы алғы­сым­ды білдіремін, – дей келе Мәжіліс төрағасы депутаттар қысқа мерзім ішінде конституциялық өзгерістерді заңнамалық тұрғы­дан бекітуді қамтамасыз етуі керек екенін атап өтті.

Жақын арада бірқатар заң жобасы Парламент қарауына енгізіледі. Президент, Құрылтай, Халық кеңесі, Астананың мәртебесі, еліміздің әкімшілік-аумақтық құрылысы туралы жаңадан бес конституциялық заң қабылданады. Е.Қошановтың айтуынша, Парламент тағы 8 конс­титуциялық заң мен 60-тан аса түрлі заңға түзету енгізеді. 

Мемлекеттік қызмет сапаланады

Күн тәртібіне сәйкес, салалық комитеттер «Мамандандырылған мекемелердің артықшылықтары мен иммунитеттері туралы конвен­цияға Қазақстан Республикасы­ның ескертпесі мен мәлімдемесін алып тастау» және «ел Үкіметі мен БҰҰ арасындағы Қазақстанда БҰҰ-ның Орталық Азия мен Ауғанстан үшін орнықты даму мақсаттары жөніндегі өңірлік орталығын құру туралы келісімді ратификациялау» туралы, осыған ұқсас тағы бір заң жобасын жұмысқа қабылдады.

Бұған қоса, Мәжіліс «Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі туралы» заң жобасының жаңа редакциясын және оған ілеспе түзетулерді бірінші оқылымда ма­құлдады. Құжаттар Мемлекет бас­шысының мемлекеттік қызмет жүйесін одан әрі жетілдіру жөнін­дегі тапсырмаларын іске асыру мақсатымен әзірленген.

Ондағы негізгі жаңашыл­дықтарды Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы Дархан Жазықбай түсіндірді. Оның ай-туынша, заң жобасында мемлекеттік қызметшілерге қойылатын талаптар мен олардың міндеттері айқындалған. Олардың қатарында патриотизм, кәсібилік, ашықтық, әдептілік, мінсіз бедел, құқық бұзу­шылықтар мен мүдделер қақты­ғысына төзбеушілік бар.

Мемлекеттік аппаратты кәсіби­лендіру де көзделген. Осы мақсат­пен төменгі және басшылық лауазым­дарға (ерте кәсіби бағдарлау аясында) мемлекеттік қызметке кіруге дайындық институты енгізіледі. Сондай-ақ құқық бұзушылықтардың алдын алу жөніндегі жаңа қызмет құрылады.

Заң жобасында жауапкершілікті жеңілдететін (теріс салдардың болмауы) және ауырлататын мән-жайлар (қызметтік міндеттерді өрескел бұзу, тәртіптік теріс қылықты алкогольдік, есірткілік, не өзге де мас күйде жасау) нақты айқын­далады. Тәртіптік теріс қы­лық­тың ауырлығы мен кінә дәреже­сін ескере отырып, тәртіптік жаза­лар­дың қолданылу мерзімі 2 ай­дан 6 айға дейін сараланады.

Жаңа редакцияға сәйкес мем­лекеттік қызметшілердің қызметіне негізсіз қысым жасауға, араласуға, дәлелсіз айып тағуға жол берілмейді.

– Мемлекеттік қызметшілердің әлеуметтік қорғалуына да ерекше назар аударылады. Заң жобасы қыз­меттік ауыстырулар (передислока­ция, ротация, ауысу) кезінде кепіл­дік­терді, демалыс және мереке күн­дері жұмысқа тартылғаны үшін міндет­ті өтемақыны, сондай-ақ мемлекет­тік қызметтегі еңбек өтіліне байланысты қосымша демалыс күндерін бекітеді. Сонымен қатар мемлекеттік қызметтегі еңбек өтілі кемінде 25 жыл болған қызметшілерге зейнетке шыққанда 4 лауазымдық жалақы мөлшерінде міндетті төлем қарастырылған, – деді Д.Жазықбай.

Мансаптық өсудің жаңа тұжы­рым­дамасы енгізіледі. Енді вертикалды өсу ғана емес, лауазым шеңберінде кәсіби даму қарас­тырылады. 

Кәсіби даму көкейкесті

Талқылау барысында Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбек мемлекеттік қызметшілердің өзін-өзі дамытуына арнайы күн бөліп, оларды жұмыс міндеттемесінен босатуды ұсынды.

– Жаңа заң жобасы аясында немесе кейінірек аптаның бір күнін, мысалы жұманы немесе кез келген күнді толықтай ағарту күні, шығармашылық күн ретінде белгілеу керек. Мұндай тәсіл шенеуніктер­дің мәдениеті мен кәсібилік дең­гейін арттыруға көмектеседі, – деді Б.Базарбек.

Ал Мәжіліс депутаты Олжас Құспеков көптеген мемлекеттік қызметші жұмыс уақытынан тыс қосымша жұмыс істеуге мәжбүр екенін айтып, мәселе көтерді.

– Еңбек кодексіне сәйкес, апталық жұмыс уа­қы­ты 40 сағаттан, яғни күніне 8 сағат­­тан аспауға тиіс. Алайда кейбір салалардағы мемлекеттік қызмет­керлер артық жұмыс істеуге мәжбүр, – деді ол.

Д.Жазықбай бұл мәселе бо-йынша нақты жұмыс жүргізіліп жатқанын айтты. Оның айтуынша, 2020 жылы тиісті заң қабылданған. Бұған дейін жұмыс уақытын бақы­лау міндеті Еңбек министрлі­гі­не жүктелген болса, 2023 жылдан бастап бұл құзырет Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне берілген.

– Қазіргі уақытта мемлекеттік қызметкерлердің жұмысқа келуі мен кетуі «Е-қызмет» жүйесіне тір­ке­леді. Осы жүйе арқылы агент­тік қыз­мет­керлердің жұмыс уақы­тын бақылап, мониторинг жүр­гізеді. Егер қызметкерлердің артық жұ­мыс істеген уақыты үшін қосым­ша демалыс берілсе немесе ақы төленсе, ешқандай мәселе туында­майды. Ал егер өтемақы қарастырыл­маса, агенттік аппарат басшыларына қа­тысты әкімшілік құқық бұзу­шы­лық бойынша іс қозғауға құқылы, – деп түсіндірді агенттік төрағасы. 

Еңбек құқығы қорғалады

Отырыс барысында Парламент депутаттары бастамашы болған еңбек заңнамасын жетілдіру мәсе­лелері жөніндегі заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Құжатта жұмыскерлердің еңбек құқықтарын қорғау кепілдіктері күшейтіліп, еңбек қатынастарының жекелеген рәсімдері жетілдіріледі.

– Жұмыскерлердің заңды мүд­делерін қорғау мақсатымен еңбек сала­сында ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау жөніндегі нормаларды бекіту ұсынылады. Түзетулер қызметкердің бастамасы бойынша еңбек шартын бұзу тәртібін де реттейді, – деді заң жобасы төңі­регінде баяндама жасаған депутат Арман Қалықов.

Жиында депутаттар Қазақстан мен Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігі арасындағы стратегиялық әріптестік пен ынтымақтастық туралы келісімді ратификаттады. 

Өзекті депутаттық сауалдар

Заң жобалары қаралған соң депутаттық сауалдарға кезек берілді. Депутат Мархабат Жайымбетов бір реттік қолдануға арналған қапта­маның экологиялық кері әсері туралы мәселені көтерді.

– Онлайн сауданың кеңеюі бір жағынан халыққа үлкен қолайлылық әкелсе, екінші жағынан экологиялық мәселелерді де алға шығарып отыр. Біріншіден, та­уарды зақымданбай жеткізу үшін пластик, пленка, картон секілді көптеген «шығын матер-иалы» қолданылады. Жеткізілгеннен кейін олардың басым бөлігі қоқысқа тас­талады. Салдарынан тұрмыс­тық қатты қалдықтар құрамындағы қаптама үлесі артып, полигондарға түсетін жүктеме жылдан-жылға көбейіп келеді. Осыған байланыс-ты экологиялық жүктемені азайту және қалдықтарды тиімді басқару мақсатында нақты ұсыныстарды қарастыру керек, – дей келе депутат бір реттік қаптаманы қысқарту бо-йынша нақты нормативтік талаптар енгізуді ұсынды.

Депутат Әбутәліп Мутәлі сапасыз білім беретін университеттерді бақылау мәселесіне қатысты ұсыныс айтты.

– Кейбір жекеменшік университет, колледждерде студенттерді ресми тіркейді, бірақ әрі қарай «студент оқу үдерісіне қатысып жатыр ма», «оқу бағдарламасын мең­геріп жүр ме» – бұл жағынан білім беру мекемесі салғырттық таны­тып отыр. Бұл ретте студент­тер оқуға қабылданғандар тізі­мін­де болғанымен, іс жүзінде сабақ­тарға қатыспайды немесе бағдар­ламаларды аяқтамайды, бірақ дипломдарын маман болып шықты деп кедергісіз алып жатыр. Болашақта мұндай қағаз жүзінде ғана кәсіби мамандар жетістікке жете қояды деп сену қиын, – деді Ә.Мутәлі.

Мәжілісмен Үкіметтен жасанды интеллект базасында прок­торингті, жеке тұлғаны цифр­лық сәйкестендіруді, тал­дамалық жүйелерді, сонымен қатар жоғары оқу орындарында білімді бақылаудың цифрлық тех­но­логияларын міндетті түрде пай­далана отырып, жоғары білім­нің мемлекеттік стандарттарына өзгерістер енгізуді қамтамасыз етуді және «Мемлекеттік бірыңғай прок­торинг жүйесін» енгізуді сұрады.