2025 жылды Қазақстан халқы оң табиғи өсіммен аяқтады. Елде 329 600 сәби дүниеге келсе, 133 200 адам қайтыс болды. Нәтижесінде 196 400 адамға тең табиғи өсім қалыптасты. Дегенмен сарапшы Сұлтан Валихановтың айтуынша, бұл өсімнің құрылымы біркелкілігін жоғалтып, осал бола түскен, деп жазады Egemen.kz.
Сарапшы жалпы туу коэффициенті халықтың 1000 адамына 16,17 болғанын айтады. Бұл 2024 жылғы 18,29 көрсеткішіне қарағанда төмен. Туу деңгейі әлі де оң үлес қосып отыр, бірақ демографиялық өсімді жеделдететін фактор ретінде бұрынғыдай рөл атқара алмайды. Өлім-жітім көрсеткіші 6,53-ке тең болды (2024 жылы 6,63). Осылайша, 2025 жылғы табиғи өсім коэффициенті халықтың 1000 адамына 9,64 болып, өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай төмендеді.
Демография һәм дүниетаным
Айлық динамика көрсеткендей, табиғи өсім жыл ішінде тұрақсыз болды: кейбір айларда орташа жылдық деңгейден төмен түсіп, қорытынды нәтиже тек жинақталған әсер арқылы қалыптасты. Демографиялық өсім тербелістерге сезімтал әрі тұрақтылығы әлсіреді.
«Өңірлік көрсеткіштерде айырмашылық айқын байқалады. Туу деңгейі жоғары өңірлерге Түркістан облысы (21,92), Шымкент қаласы (21,41), Маңғыстау облысы (21,11) жатады. Бұл аумақтар ұлттық демографиялық өсімнің едәуір бөлігін қалыптастырады. Ал Солтүстік Қазақстан облысында өлім коэффициенті 11,51, Шығыс Қазақстан облысында 11,30, Қостанай облысында 9,92 болды. Өлім-жітім жоғары өңірлерде халықтың егде жастағы үлесі көп болғандықтан, бұл көрсеткіштер инерциялық сипатқа ие және жыл ішінде күрт төмендемейді», дейді сарапшы.
Сұлтан Валиханов атап өткендей, елдің табиғи өсімі енді санаулы облыстар мен қалаларға шоғырланып, экономика үшін біркелкі фон болудан қалды. Бір өңірлерде әлеуметтік инфрақұрылымға сұраныс өссе, екіншілерінде еңбек әлеуеті қысқарып, денсаулық сақтау мен әлеуметтік қолдау жүйесіне қысым күшейеді.
«Неке және отбасы статистикасы да осы бейтарап емес құрылымды көрсетеді. 2025 жылы елде 114 500 неке тіркелсе, 45 500 ажырасу болды. Бұл әрбір екінші некенің тұрақсыз екенін, үй шаруашылықтары мен отбасылық шешімдердің мобильдігі мен тұрақсыздығын көрсетеді», деді Сұлтан Валиханов.
Қорытындылай келе, 2025 жылы Қазақстанда табиғи өсім сақталса да, ол құрылымдық тұрғыдан біркелкі болмады. Ұлттық көрсеткіш оң болса да, нақты демографиялық теңгерім тек шектеулі өңірлерге тәуелді. Демографиялық өсім ішкі құрылымдық кернеулердің индикаторына айнала бастаған.
Илон Маск әлемдік туу көрсеткішін бейнелейтін карта ұсынды