Бүгінгі таңда әлеуметтік желілер тек ақпарат алмасу құралы ғана емес, сонымен қатар адамның ішкі жан дүниесіне, психологиялық күйіне тікелей әсер ететін үлкен ортаға айналды. Көпшілік күн сайын орта есеппен 2-3 сағатын телефон лентасын парақтауға жұмсайды. Алайда, бұл әдет уақыт өте келе «цифрлық депрессия» деп аталатын күйге алып келуі әбден мүмкін.
Цифрлық депрессия – экран алдында шамадан тыс уақыт өткізу салдарынан пайда болатын эмоционалдық шаршау, мазасыздық және өмірге деген қызығушылықтың төмендеуі. Бұл жағдай көбіне байқалмай басталып, біртіндеп адамның көңіл күйіне, өзін бағалауына және әлеуметтік байланыстарына нұқсан келтіреді. Оның негізгі себептерінің бірі – салыстыру тұзағы. Әлеуметтік желіде адамдар өз өмірінің тек жарқын сәттерін, «жылтыраған» жағын ғана көрсетеді. Басқалардың сол «мінсіз» көрінетін өміріне қарап отырып, адам өзін төмен бағалап, өз жетістіктерін елемей бастайды. Бұған қоса FOMO (Fear of Missing Out) – маңызды ақпараттан немесе қызықты оқиғадан қалып қою қорқынышы да ішкі мазасыздықты күшейтеді. Бұл сезім адамды телефонға жалтақтатып, ішкі тыныштығын ұрлайды.
Қазақша контент неге трендке сирек шығады: Мәселе тілде ме, форматта ма?
Тағы бір маңызды фактор – дофаминдік тәуелділік. Лайк пен пікірлер мида қысқа мерзімді ләззат гормонын бөледі. Ми осы жасанды әсерге үйреніп, оны үнемі талап ете бастайды. Ал күткен реакция болмаған жағдайда, адамның көңіл күйі түсіп, ішінде бос кеңістік пайда болады.
Смартфонды пайдаланудың психикаға әсері оған жұмсалған уақытқа тікелей байланысты:
30-60 минут: Пайдалы ақпарат алуға жететін қауіпсіз деңгей. 2-3 сағат: Мида шаршау пайда болып, зейіннің шоғырлануы әлсірей бастайды. 3 сағаттан артық: Мазасыздық күшейіп, ұйқы режимі бұзылады және цифрлық депрессияның алғашқы белгілері бой көрсетеді.Адам өз психикасын қорғау үшін цифрлық гигиенаны әдетке айналдырғаны жөн. Аптасына бір рет немесе күніне бірнеше сағат «цифрлық детокс» жасап, телефоннан мүлде алшақтап, миға демалыс сыйлауы керек. Әсіресе, ұйықтауға бір сағат қалғанда телефон қарамау маңызды.
Жасанды интеллектіні студенттер қалай қолданып жүр?
Сонымен қатар бойыңызға жағымсыз эмоция ұялататын парақшалардан жазылуды тоқтатып, тек шабыт пен білім беретін контентті қалдыру керек. Үнемі дыбыс шығарып тұратын хабарламалар зейінді шашыратып, стресс гормоны – кортизолдың деңгейін көтереді. Сондықтан қажетсіз хабарламаларды өшіріп тастаған дұрыс.
Онлайн қарым-қатынасты шынайы өмірмен теңестіріп, достармен бетпе-бет кездесуге, спортпен айналысуға немесе сүйікті хоббиіңізге уақыт бөлу – эмоционалдық тепе-теңдікті қалпына келтіреді.
Жалпы, әлеуметтік желі – пайдалы құрал болғанымен, қауіпті қожайынға айналуы мүмкін екенін ұмытпайық. Оны өз мақсатыңызға қызмет ететін ресурс ретінде ғана пайдаланып, эмоция мен уақытты басқаруға жол бермеу керек. Виртуалды әлемнен гөрі шынайы өмірдің дәмін сезіну – психикалық саулықтың басты кепілі.
Малика ТОҚТАРБЕКОВА,
ЕҰУ студенті