Оқиға • 30 Мамыр, 2024

Киотодан келген келін немесе Ханоко құдаша, «Тулаған теңіз» биі, жапон болмысы хақында үзік сыр

516 рет
көрсетілді
17 мин
оқу үшін

Иә, иә... еш жаңсақтығы жоқ, келінді Киотодан түсірдік емес пе? Кәдімгі Жапонияның байырғы астанасы, императорлар шаһары атанған Киотоның дәл өзінен. Қазақ пен жапон құда болды. Бәлкім, бірінші де емес шығармыз... бірақ солай енді, Болат бауырымыздың Рұсланы Айоко келінді тура Америкада бірге оқып жүрген жерінен Алматыға «алып қашып» келді... Ақиқатында, екі жас өзара келісіп, оқуларын тәмамдап алып, шаңырақ көтерді. «Апыр-ай, жапондар қызын сыртқа шығармайды екен, өзіміз сияқты қыздарының жат жерге барғанын ұнатпайды екен» деген бар еді. Оның үстіне анау-мынау емес, келін жапондардың ұлт санатында ата-тегі түзілген киелі өңір Киотодан дегенде, несін айтасыз, ойланып та қалған жайымыз бар-ды.

Киотодан келген келін немесе Ханоко құдаша, «Тулаған теңіз» биі, жапон болмысы хақында үзік сыр

СУРЕТТЕ: Құдалыққа барғанда – ортада отырған Рұсланның сол жағында Болат Аманбекұлының әулеті. Айоко келіннен оңға қарай – Шоджи құда, Юмико құдағи және олардың ет-жақын ағайын-туыстары. Жапония, Киото қаласы. 2006 жыл

Құда өзіміз сияқты... ақжар­қын, орта бойлы, қағілез ғана келген жан екен. Тойға жиналған көп қонақтан еш айырмасы да жоқ, тек қап-қара костюмінің етегі қарлығаштың құйрығы секілді екіге айырылып пішіліпті. Бір қарағанда, бейнеоркестр алдына шығып, дайындықта тұрған дирижерге де ұқсап кететін сияқты ма? Мойнындағы мата таспадан байланған қап-қара «көбелегі» де өзіне жарасып сән бергендей әдемі. Қимыл-харекеті мен жүріс-тұрысынан да өзгешелік байқамадық. Бір сөзбен айтқанда, бауырымыз Болаттың бел құдасы – Шоджи мырза осы кісі.

Өзіміз сияқты қарапайым, тек... қызметі болмаса, иә, қызметі бол­маса... құда Киотодағы «Ми­цу­­биши корпорейшннің» вице-президенті!

* * *

Алматыдағы әсем мейрамхана «Палладиумның» есігінің алдындағы алаңда мың бұралған биші қыздарымыз дөңгелене айналып, дамыл таппады. Қыл­қо­быздың қоңыр үнді сазы, дом­быраның күмбірі – бәрі-бәрі Күншығыс елінен келген қадірменді құдаларға арналды. Сонымен көп кешікпей... бел­гіленген уақыттан бір жа­рым-ақ сағаттан соң, Жуа­лы­дан жер апшысын қуырып жет­кен ағайындарымыз «Пал­ла­диумның» табал­ды­ры­ғы­нан аттады-ау дегенде, тумысынан са­быр­лы Бөкең бауырымыз, оң қолын әнтек сермеді, той басталды...

Тойды дарынды жігітіміз кә­дім­гі Нұрлан Албан басқарды, ән айтуды халқымыздың сүйіктісі  Роза Рымбаева бастады. Мына қызықты қараңыз, таяу арада өзі де концерттік гастрольмен Жапонияға сапар алдында тұр екен! Ән-паузада Розамыз – «құдаша-жұлдызымыз», өзімсіне жарқылдай сөйлеп «Құдалар!..» деп, аттарын атап тұрып оларды Киото сахнасында өтетін концертіне шақырды. Алдыңғы қатардан орын да ұсынып қойды! Құдалар жағы шексіз қуанышта, мәз-мейрам. Алақанға алақан жапсырып, онысын кеудесіне қойып, қайта-қайта бас изейді-ай кеп... Құдағидың кигені – үлкен қара-қызыл гүлді әппақ айшықты кимоно, арқасында балабақшанікі тәрізді кішкентай ғана сәнді қапшығы бар. Шашын дөңгелете бір жағына сәл ғана қисайтыңқырап түйіп алған. Табанында алақандай тақтайшаға екі шалып жіп байлаған аяқкиім. Ал құда бала мен құдаша еуропа­лық­тарша киініпті: қара костюм, ақ жейде, қара көйлек, сұр жилет.

Нұрлан асаба түу алыстан сермеп, мақтау-мадағын жеткізіп, бас құдаға құрметпен сөз берді. Ду қол шапалақ!

Тура өзіміз сияқты: «Бұл қы­зы­мызды әлпештеп өсірдік. Күн тигіз­бедік, желге қақтырмадық. Бой­жетіп, жақсы оқып Америкаға білі­мін жалғастыруға аттанғанда қатты қам жедік. Алыс жер. Қалай болар екен?» Аудармашы Айжан қыз да сөйлеушіге үлгеріп ілесіп, жапон тілінен қазақшаға аудар­ғанда тәржіманың шынайы­лық тігісін жатқызып жібереді-ақ екен, сүйсінесің! «Содан, өзде­рі­ңіз білесіздер, әрбір ата-ана­ның арманы – қызым теңін тауып, бақытты болса екен дедік емес пе? Қазақ елінің Рұслан деген жігітімен көңіл жарас­ты­рыпты. Тағы мұңайдық... Ол қандай ел? Халқы қандай? Болашақ күйеу баланың әке-ше­шесі қандай кісілер болды екен?..» Тура қазақтар секілді ой­лайды екен әрі өзіміз сияқты той үстінде көңілі босап, «шынын айтып, көп сөйлейді» екен бұл жапондарыңыз да!

Әлгі жоғарыдағы айтқандай ұлттық ишаратымен қайта-қай­та құдағи-құдашаларға бас изеуден шаршамаған Айоко келіннің анасы Юмико құдағидың әрбір қимылын тойшы қауым оның Шоджи құданың сөзіне бек қосылуы деп ұққандай. Залдың тең жартысы (әрине, әйелдер қауымы) тік тұрып, құда мен құдағидың қимылын қаз-қал­пында қайталап, бас изеп әлек. Екі жақтың да екі езуі екі құлағына жеткен.

Бір уақытта, иә, бір уақытта микрофонды қолға алып ортаға той иесі Болаттың аталас інісі Толымбек Әлімбекұлы шық­сын! Үлкен-үлкен сахнаның ша­ңын қағып, теледидардың төрін бермей арындап жүрген, арқа­лы сатирик-ақын Толекеме «Пал­ла­диумның» тоқымдай ғана той алаңы «бұйым» боп па, тәйірі, жаңа түскен жас келінге арнап, ата салтымызға сай жыр оқып, құ­йын­датып, құйқылжытып, төгіл­діріп кетті-ай дерсің!

...Қаптың аузы бос тұр деп,

Құрт ұрлама, Айоко.

Өзің жатып байыңа

Тұр-тұрлама, Айоко.

Бір нәрсеге керісіп,

Сұңқылдама, Айоко.

Жалқау болса, жатқызба

Жұлқыла да Айоко.

Болғандарың игі емес

Екеуің де Айоко...

Қатар жүр де, қатар тұр,

Еріншектік – шегіншек,

Айналайын, Айоко!..

Толымбектің той үстіндегі бұл тапқырлығына жапон жағы ғана емес өз жағымыз да қатты риза болғаны сондайлық, жарыла қол соқты! Құдалар жағының сондағы көңіл күйін көрсеңіз. Ғажап-п! Сөзін түбірімен түсініп жатпаса да, ерекше екпінмен елітіп айтылған келінге арналған қазақи салт-дәстүр жырының әрбір қа­йы­рымындағы «Айоко» сөзінің қайталануы оларға әжептәуір әсермен дем берген секілді. Әсі­ресе құдаша мен құда бала Толымбек тоқтағанша шапалақ ұрып, бір орында секіріп, селкіл­деп биледі де тұрды.

Әріптес ағамыз Сатымбек көкем шыдамай орнынан ұшып тұрып:

– Әй, Толымбек, мына айтқан­дарыңды қағазға түсіріп, Құда­лар­дың қолына ұстат, қолына... Жапон тіліне тәржі­малап оқы­сын! – деп айқайлады.

...Аспан айналып жерге түсердей, күн күркірегендей, дауыл соққандай жаңғырықпен той залын «төңкере» жаздап бұл келген Алматының «Фрис­тайл» музыкалық тобы екен. Құла­ғы­мыз тұнып қалды. Қызыл-жасыл шам жанып, дүние астан-кестен болғандай әсердеміз. Жапон қонақтарды жапонның музыкалық аудиотехникасымен таңғалдырмақ ниеті-ау шамасы? Заманның ағымы. Заманның үні. Дұрыс та шығар... Нұрлан Албанның хабарлауынша бұл Күншығыс елінен келген құр­мет­ті қонақтарға, Болат пен Рай­хан­ның Құдай қосқан құдасы мен құдағиына, құдаша мен құда балаға арналған отандық ерекше музыкалық ән-шашу екен! Дәстүр бойынша енді осы «ән-шашуға» жапон жағы жауап қайтаруға тиіс.

Үнсіздік басталды. Пауза. Шын айтам, шыбынның ызыңы естілді. Құдалар жақтың жапон тілінде өзара ақылдасып жатқаны шығар, сөздері құлаққа еміс-еміс жетті.

–Міне, міне... әп-бәрекелді, өзіміз де күткенбіз, қазақстандық «Фристайл» тобының ән-ша­шуына Жапон елінен Ханоко құ­да­ша жауап беретін болды!

Асабаның дауысы соңғы екі минутта тыныштық жайлаған зәу­лім залды қайта жаңғыртты.

– Ханако құдаша сіңлісінің тойына құр келмепті. Қол шапа­лақ­таңыздар, қадірменді қауым, қол шапалақтаңыздар...

Мини қара көйлекті, талдырмаш денелі сүйкімді құдашаның күлгенде күректей екі тісі бірден көзге түседі екен. Аузын алақа­ны­мен сыпайы ғана қайта-қайта көлегейлеп, сонымен... құдаша ортаға шықты. Тағы тыныштық орнады. Жұрттың екі көзі – құда­шада.

Бір қолымен иығына түскен шашын салалы саусақтарымен сілки тарап, екінші қолымен аузын­­­­­­­ басып, күлімсіреп, бізден қол созым жерде құдаша тұр. Үнсіз. Бейне ой үстінде, төңіректі түгел ұмытып, қиял жетегіне беріл­гендей. Құдашаның музы­канттарға өзінің саз жазылған минус-дискісін қай кезде беріп үлгергенін қайдам, кенет, үйдей-үйдей жапондық (!) аппараттар шоғырланған тұстан өзгеше бір әуезді музыка үні өте баяу сызылып шықты, оған теңіз тол­қынының жағалауға ұрып ша­шылған жалдарының шуы, шаңқылдаған шағаланың үні қосылды...

Бейтаныс қонақтың әрбір қимыл-қарекетін кірпік қақпай қадағалап тұрған «фристайлдық» өнерпаздың бірі жүгіріп барып, үлкен үстелдің үстінде иесіз жатқан микрофонды алып келді де құдашаға ұсынды. Құдашаның «рахмет» дегені шығар, басын үш рет изеп, микрофонды қолына алды. Алды да... музыка үні әлі де талмаусырап естіліп тұр, қы­зық болғанда, құдаша баяу басып барып, микрофонды әлгі жігіт әкелген үстелге қайта апарып қойды. Топқа қарап көзіміз үйрене бастаған жапонша ишаратпен... үш қайтара бас изеді. Тұрған орнына қайтып келді. Өзіміз сияқты... «микрофон керек емес» деп айтуына немесе «ым» жасауына да болатын еді-ау, құдашаның. Өйтпеді. Өйтпеді құдаша... Микрофонды өз қолымен асықпай қайтадан өз орнына апарып қойғанын айтсайшы: жапон болмысы, жапондық мінез, тіпті ұлт мәдениетінің үлгі-үзіктері дейікші, бізді таң­дан­дырып, көз алдымызда осылайша көрініс берді. Бұл кезде әлгі тынысы бөлек сазды музыканың таңсық ырғағы еселеніп, бастапқы дауысы зорая түскен. Құдашамыз енді екі қолын иығының тұсына дейін баяу көтеріп, біздей биік өкшелі оң аяғын жаймен ғана алға созып, музыка ырғағына теңеле теңселіп, тербеліп тосын қимыл таныта бастады... Сондай биязы қозғалысқа түскен талдырмаш дене музыка сарынынан еш жаңылыспай, адаспай, бірдей қозғалғанда ғой, тамаша үйлесімділікті көріп, үніміз шықпай қалды. «Ее-е, құдаша ән айтпайды екен, билейтін болып шықты ғой... Қаламсаптай ұзын, жіңішке өкшемен бе?»

Музыка екпіндеп, үсті-үстіне үдейе берді. Әлгі жағалауға жаймен соққан толқын үйіріліп, енді біресе алыс айдынға, біресе көкке құлаш сермеп, жұлқына ұмтылатындай... Құдаша бәрі­міз­ге елес берген осынау тосын динамикалық ырғақтан бір елі қалыс қалмай теңіз бетіндегі құйынмен бірге шыр айналды. Грациялық сымбатты қимыл-қоз­ғалысқа түскен күллі дене қимылынан мін табылар емес. Па-шіркін!..

Тойшы қауым орнынан тұрып алған. Кенет... сонау қиырдан шыр айналып құйындап жеткен тау-толқын биік жағалауға бар екпінімен келіп соқты... соқты да, шашылып түсті! Әуелеп, арындап шегіне жеткен музыка үні де сол сәтте «солқ» етті де, сап тыйыл­­ды, бір мезетте өшті...

Ес жиып үлгерсек, дәл қасы­мызда, екі-ақ қадам жерде, әлгі музыкалық әсердегі құйынмен бірге шыр айналған құдаша екі аяғын екі жаққа сымдай тартып, бейне балет тобының прима-бишісіндей дәл қасымызда... «шпагатта» отыр!.. О, тоба!

Төр жақтан, басқұданың туған ағасы Естемес көкемнің «Астапыр-алла...» деген таныс дауысы талып шықты. Делебесі әбден қозған жастарымыз әрең тұр екен, күллі залды басына көтерді... Жаны бір өнерлі жандар емес пе, «Фристайл» дауылпазын түбі түскенше сабалап, соло гитараның соңғы пернесіндегі шикі-дауыс құйқа-шашымызды шымырлатып «шыңғырды-ай!..»

–Бәрекелді, бәре-кел-ді! Құда­шаға құрмет, құдашаға құр­мет, не деген талант! Не деген өнер! – деген асаба Нұрлан Албан билікті қайта қолына алды...

Бұл кезде екі қарыс жіңішке өкшесімен әлгіндегі сәтте көз ілеспес жылдамдықпен қалай тез отырса, солай жеңіл орнынан тұрған құдаша, әдеттегідей бір қолымен иығын жапқан қолаң шашын артқа сілкіп, екінші қолымен аузын сипай жауып, күлімсіреген күйі төрге, құдалар жаққа озып бара жатты... Қас пен көздің арасында аяқталған бидің мәрелік сәтін ой орбитасында «қорыта алмай» аң-таң күйде біз отырмыз, аузымыз ашылып...

Ханоко құдаша орындаған, жапон болмысының жәдігеріндей болған сол бір, иә, сол бір жа­пондық «Тулаған теңіз» биі есімізде ұмытылмастай сақталып қалды...

* * *

Киотодан Айоко келін түскелі де арада 18 жылдай уақыт өтіпті.

Болат Аманбекұлы таяуда 70 жасқа толу мерейтойын атап өтті. Институт қабырғасынан қаржы саласына ат басын бұрып, маңдай тері, табан ақысын адал жеген білікті қаржыгердің бұл тойына да ағайын-туған тайлы-таяғы қалмай түгел жиналды. Той дәл уақытысында басталды... Сексеннің сеңгіріндегі Естемес көкем туған бауырының тойына бұл жолы Астанадан ат терлетіп жетіпті. «Жуалының боранының жанында Астананың бораны жай ойыншық екен» деп қояды, күлімсіреп. Зейнеткер көкеміз Арқаға әбден жерсініпті. Риза.

«Уақыт – жүйрік» деген, Киотодан келген Айоко келіннің аяғы құтты болып, ата-енесіне Әликен, Айриш (қыз), Әлихан есімді бір қыз, екі ұл сыйлады. Олар отбасымен бір жыл Қазақстанда – Алматыда, бір жыл Жапонияда – Киотода қызмет етеді. Жастардың бизнес-жоспарлары солай құрылған. Немерелер екі жақтың да білім нәрінен сусындап, қатарларынан еш қалыс қалмай, тең дәрежелі дәріс алып жүр. Екі жақ та талай-талай құдалық сапарда бір-біріне өзара теңдей «жорға жүгір­тіп», балалардың өсіп өр­кен­дегендеріне көңілдері көн­шіп отыр. Ең қызығы, Бөкең айтқандай, екі елде де құдалар дастарқан басына жиналғанда кәдімгі өзіміз сияқты... кілемге төселген құрақ көрпенің үстінде жастыққа жантайып-жатып, мал­дасқұрып отырады екен, сенесіз бе?

Мерейтой үстіндегі жер­се­рік­тік бейнебайланыста той иесі Бөкеңді, оның жан-жары Райханды, Айоконың туған қайнағасы Рауаннан тараған ұр­пақты Күншығыс еліндегі жақындары жапа-тармағай құт­тықтады. Тілі жаңадан шыққан немерелеріне дейін «Ата! Туған күн мерейтойыңыз құтты болсын!» деді қазақша былдырлап...

Скандинав таяқшаларына сүйеніп жүріп-ақ осы тойдың үстінде «твист»-бидің түбін түсіріп билеген «сексенге кандидат» – Сатымбек көкем «Оу, бейнебайланыстан Ханоко құда­ша­мызды көрмедік қой...» деп қалды. Жауапты да тез алдық: туризм білгірі Ханоко құдаша іссапармен Кю-Сю аралында жүр екен.

Шоджи құда мен Юмико құдағи – екеуі де еш өзгермепті... Шешек атқан сакураның саясында тұрып, Алматыдағы құдасы мен құдағиына жүрекжарды ыс­тық сәлемдерін жолдады. Кио­то­дан келін түскен сол күздегі той әлі күнге көз алдымызда, фрак костюм киген құда мен кимоно киген құдағидың сөзі де құлағымызда – «Күншығыс елінен ат арылтып келгендегі бар арман-мақсатымыз – осы қызымыз бақытты болса екен, жақсы жандармен құда болсақ екен...» деп жиналған тойшы қауымға аманат жүктегендей еді-ау сонда олар. Армандарына жетіпті! Әумин дейік!.. «Құйрық бауыр асасып, беттеріне ұн жаққан» жапон құдалар жүздерінен иманы төгіліп, жарқырап-жадырап, өзіміз сияқты... «ұзақ сөйлеп, шынын айтып, сырын ашып» ақжарылқап көңілдерін білдіріп жатты.

 

Талғат СҮЙІНБАЙ,

«Egemen Qazaqstan» газетінің ардагері

 

Алматы

Соңғы жаңалықтар

Ер жігітке ерлік жарасады

Қоғам • Бүгін, 11:20

Аңызға бергісіз өмір

Еңбек • Бүгін, 11:10

Шеттің шаруақор әкімі

Аймақтар • Бүгін, 11:00

Қызмет жас буынды шыңдайды

Еңбек • Бүгін, 10:40

Жастарға – мол мүмкіндік

Жастар • Бүгін, 10:30