Суретті түсірген – Нұрболат Нұржаубай
Бірақ осы күні өңірде ондай ағаштарды да жайқалтып отырғандар бар. Солардың бірі – Ақерке Тәжекеева. Қазір Ақерке қызмет ететін «Болашақ» университетінің жылыжайында лимон пісіп, папайя, банан, кумкват ағаштары жеміс салып тұр.
Ақеркенің осы кәсіпті қолға алғанына 22 жыл болыпты. Бастапқыда Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінің, кейінгі жылдары «Болашақ» университетінің жылыжайында қызмет етіп келеді. Қала іргесіндегі «Сабалақ» саяжайындағы 3 жылыжайда лимон, қияр, қызанақ, түрлі көшет егіледі. Шағын бақ ретінде бастаған үйдегі жылыжайда қазір жеміс пен гүл түрлерін өсіріп, жан-жақты зерттейді, керекті күтімді жасап, университеттегі жылыжайға көшіреді.
Тәжірибелі маман Қызылорда күн сәулесі молынан түсетін өңір болғандықтан, жылыжайға өте қолайлы екендігін айтады. Біздегі басты мәселе – қысы-жазы тоқтамайтын жел ғана. Осыны ескермегендіктен де сырттан келгендерге жылыжай салдырған талайлар сан соғып қалды. Қазір Ақерке мен күйеуі облыста осы кәсіпті бастағандарға кеңес беріп, бір маусым бойы көмек көрсетеді. Қолынан талай іс келетін азаматының жергілікті табиғатқа бейімдеп соққан жылыжайы 10–15 жылға дейін сыр берген емес. Бұлардан кеңес сұрап келетіндер де көбейіп келеді.
Сарыағаштан лимон көшетін әкелгенде бұл іске күмәнмен қарағандар аз болған жоқ. Апельсинмен будандастырылған бұл сорт ыстықты «жақсы көретін» болып шықты. Күтімнің арқасында екінші жылы жеміс берді. Банан, папайяны да жергілікті топыраққа егіп, тынымсыз ізденіс пен еңбектің арқасында жерсіндірді. Соңғысының емдік қасиеті көп. Жапырағы мен түйнегі қант диабеті мен жоғары қан қысымын қалыпқа келтіреді.
Бұл іспен айналысқандардың көпшілігі жаздың аптабында жылыжайды тоқтатып қояды. Кейіпкеріміз күннен қорғайтын торды тұтып, жұмысын жалғастыра береді. Қажет кезінде ауаны қолдан ылғалдатады. Көп жылғы тәжірибеден түйгені – Сырда ештеңе өспейді деген бекер сөз. Бабын жасаса, бар өсімдікті жайқалтуға болады.
«Дүкенде сатылатын топыраққа әуес болмаған дұрыс. Мен қолдан жасалатын биогумус пайдаланамын. Сосын бір топырақта өнгенмен, әрқайсысының ерекшелігі бар. Мысалы, бір түп банан 30–40 кило өнім береді. Бірақ бір салғаннан кейін оны шауып тастап, жан-жағынан шыққан көшетін баптауға кірісеміз. Бізге таңсық папайяның да, мангоның да өздеріне тән «мінезі» бар», дейді Ақерке.
Қазір жылыжайда 4 түп банан, 4 түп папайя, 10 шақты лимон, апельсин, кумкват ағаштары өсіп тұр. Жеміс ағаштарының да будандастырылған түрлері де бар. Жақында киви өсіруді бастап кетті.
Жылыжайды жайқалтып отырған кейіпкеріміз Алматы қаласындағы зоотехникалық-малдәрігерлік институтты бітіріпті. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университетінде еңбек жолын бастаған оны жаңадан салынған жылыжайға агроном етіп жібереді. Кейін екінші жоғары білім алып, қазіргі мамандығын игерді. Қазір ауыл шаруашылығы магистрі дәрежесін иеленген ол «Болашақ» университетінің аға оқытушысы әрі жылыжай меңгерушісі. Осы істі қолға алғалы бері өңірде қызанақ, қияр өсіру технологиясы жайында әдістемелік нұсқаулық жазыпты.
«Елімізде ботаникалық бақты қолға алған қала аз. Бұл ең алдымен жақсы демалыс орны болар еді. Біздің қалада да Тұңғыш президент паркін жаңғырту барысында ұсынымыз ескеріліп, қысқы бақ салынып жатыр дегенді естідік. Экологиялық өңір саналатын біз үшін қақаған қыста құстары сайрап, бағы жайнап тұратын мұндай орын сырттан әкелінген өсімдіктерді жерсіндіріп, олардың өсіп-өнуін зерттеуге таптырмас мүмкіндік берер еді», дейді маман.
Қызылорда
