Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми зерттеу институты органикалық егіншілік зертханасының меңгерушісі, ауыл шаруашылығы ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор Назира Слямова қазір органикалық егіншілік ауыл шаруашылығының бір бағыты ғана емес, ұлт денсаулығын сақтаудың негізі ретінде қарастырылып отырғанын жеткізді. Осы мақсатты іске асыруға ғылыми зерттеу жұмыстары барысында тың жобалар әзірленіп жатыр.
– Зертханада органикалық ауыл шаруашылығы дақылдары мен дәрілік шөптерді өндіруде инновациялық технологияларды қолдана отырып, дақылдарды заманауи зерттеу әдісі іске асырылады. Бүгінде азық-түлік қауіпсіздігі өндірілген өнім көлемімен емес, оның сапасы мен қауіпсіздігіне байланысты әлемде жыл сайын шамамен 4 миллион тоннаға дейін пестицидтер қолданылады. Химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтерді тұрақты қолдану салдары азық-түлік құрамына кері әсер етеді. Ағзада жиналып қалған зиянды заттар жүйке, эндокриндік және иммундық жүйелердің жұмысына әсер етуі ықтимал. Әсіресе балалар ағзасы мұндай әсерлерге өте сезімтал келеді. Сонымен қатар қазіргі таңда азық-түлік өндірісінде түрлі жасанды қоспалар, консерванттар мен бояғыштар кеңінен пайдаланылады. Бұл да тағамның табиғилығын төмендетіп, денсаулыққа қосымша қауіп тудырады. Кейінгі кезде химиялық препараттарды көп пайдалану салдарынан бұл көрсеткіш елімізде 10,6 мыңнан 18,3 мың тоннаға дейін өскен. Сонымен бірге елімізде 6 мың тоннадан астам ескірген және қауіпті пестицидтер қалдығы бар екені алаңдатады. Күнделікті тұтынатын тағам сапасының төмендеуінен үлкендер мен балалар арасында аллергия, асқазан-ішек аурулары, иммунитеттің әлсіреуі жиілеп барады, – дейді профессор.
Қазір институт ғалымдары климатқа бейімделген, экологиялық қауіпсіз агротехнологияларды дамытуға басымдық беріп отыр. Мақсаты – қауіпсіз азық-түлік және тұрақты ауыл шаруашылығы жүйесін қалыптастыру.
– Органикалық өнімдердің басты ерекшелігі – өндірісінде синтетикалық химиялық заттардың қолданылмайтындығы. Оған қатаң шектеу қойылған. Қазіргі таңда көптеген импорттық өнімнің құрамында, әсіресе соя, жүгері, рапс негізіндегі өнімдерде ГМО компоненттері болуы мүмкін. Көбінесе қайта өңделген тағамдардың құрамында кездеседі. Тұтынушы әрдайым өнімнің құрамын толық түсіне бермейді. Таңбалау жеткілікті деңгейде айқын емес болуы мүмкін. Ғылыми тұрғыдан алғанда, қазіргі рұқсат етілген ГМО өнімдері белгілі бір деңгейде қауіпсіз деп есептеледі. Алайда олардың ұзақ мерзімге сақталуы мен бірнеше буынға әсері толық зерттеліп болған жоқ. Сондықтан азық-түлік сапасы мен табиғилығы басты назарда болуға тиіс. ГМО өнімдері көбінесе өндірістік тиімділікке бағытталған. Бұл жағдайда тағамның биологиялық құндылығы мен экологиялық тазалығына қатысты сұрақтар туындайды. Сондықтан бұл бағытта бірнеше негізгі қадам маңызды: импорттық өнімдердің құрамына қатаң бақылау жүргізіп, ГМО бар өнімдерді міндетті әрі түсінікті түрде таңбалау, тұтынушылардың ақпараттану деңгейін арттыру мен отандық, экологиялық таза өнім өндірісін дамыту қажет, – дейді профессор.
Қазіргі кезде зертханада ғалымдар дақылдарды өсірудің заманауи, экологиялық қауіпсіз технологияларын әзірлеу мен өндіріске енгізумен айналысады. Зертхана базасында орналасқан 23 гектар сертификатталған көпжылдық тәжірибелік алаңда өсірілген өнімдер жоғары сапасымен ерекшеленеді. Су ресурстарын үнемдеуде ақылды суару технологияларын енгізу де зертханадағы басым бағыттың бірі. Сонымен қатар селекция саласында да ұтымды нәтижелер бар.
Зертханада дәрілік өсімдіктер бағыты белсенді дамып келеді. Дәрілік өсімдіктерді өсіру – органикалық егіншіліктің ажырамас бөлігі. Мұнда дәрілік шөптердің 23 түрін өсіру қолға алынған. Бұл – фармацевтика, косметология және табиғи (нутрицевтикалық) өнімдер өндірісі үшін құнды шикізат көзі. Сонымен қатар бұл өсімдіктердің агроэкологиялық маңызы жоғары. Олардың кейбірі зиянкестерді табиғи түрде үркітетін фитонцидтік қасиетке ие, яғни химиялық пестицидтерді қолдануды азайтуға мүмкіндік берсе, кейбірі, керісінше, араларды, басқа да пайдалы жәндіктерді тартып, санын арттыруға ықпал етеді. Бұл өз кезегінде егістік алқаптардағы биоалуантүрлілікті сақтауға, экожүйенің табиғи тепе-теңдігін нығайтуға көмектеседі. Бұдан бөлек, дәрілік өсімдіктер топырақтың жағдайын жақсартуға, эрозияны төмендетуге және агроландшафттың тұрақтылығын арттыруға оң әсер етеді. Кейбір шөптер сидерат ретінде қолданылып, топырақты органикалық заттармен байытады. Қазіргі кезде жоғары сапасы мен бәсекеге қабілеттілігінің нәтижесінде отандық органикалық өнімдерге ішкі нарықпен қатар көршілес елдерден, сондай-ақ Жапония, Еуропа елдерінен де сұраныс түсіп отыр. Ендігі кезекте органикалық егіншілікті дамытуға басымдық бере отырып, зертхана мамандары заманауи ғылыми тәсілдерді жетілдіруде. Десе де ұлт денсаулығына жағымды әсері мол органикалық өнімдерді өндіруде мемлекеттік қолдау және білікті мамандар қажеттігі айқын көрініс беріп отыр.
АЛМАТЫ
