Өшпес даңқ • Бүгін, 08:38

Айыртаулық жауынгер

20 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

Жуырда «Egemen Qazaqstan» редакциясына бір кісі келді. Қолында бір парақ қағаз бар. Әңгімелесе келе Жаспан атты Астана қаласының тұрғыны атасы Бегалы Боярысұлының Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі ерлігін өскелең ұрпақпен бөлісуге келгенін түсіндік.

Айыртаулық жауынгер

Сурет: news.rambler.ru

Бұл соғыста елімізден көптеген даңқты дивизия шыққаны белгілі. Олар Отанды жаудан қорғауда жан алысып, жан берісті. Ерлігі­мен көзге түсті. Осындай күш­тік құрылымның бірі – Ақтөбе облысында іргетасы қаланған 312-атқыштар дивизиясы. Оның құ­рамы негізінен үш ұлттан жа­сақ­талған. Ал қазақтардың үлесі 32 пайызды құраған екен. Біз­дің бүгінгі кейіпкеріміз – осы диви­зияның 859-артиллерия­лық полкі сапына енген жауынгер.

Бегалы Боярысұлы 1901 жылы Көкшетау облысының Айыртау ауданына қарасты Сарысай Наурыз ауылында дүниеге келген. Майданға шақырылғанға дейін Солтүстік Қазақстан облысының «Наурыз» ұжымшарында ауыл шаруашылығы саласын­да еңбек етіп, мал шаруа­шы­лығымен айналысқан. Қара­пайым тірлікпен жүрген азамат соғыс басталғанда Отан алдындағы борышын өтеу үшін Куйбышев аудандық әскери комиссариятының шақыртуы­мен әскерге алынады. 312-атқыш­тар дивизиясы майдан даласына бара сала, Мәскеуді қорғауға аттанады. Дивизияны Боровск қаласының маңына қорғанысты ұстап тұруға жібереді. Осылайша, жауынгерлер 11 қазаннан бас­тап 18 қазанға дейін фашистер шабуылына тосқауыл болады. Алайда қарсылас күші басым еді. Оның үстіне қару-жарақ жеткізу жағында қиындық туған. Оны дивизия командирі Александр Наумовтың 43-армия штабына жазған хатынан байқаймыз.

Мәселен, баяндамада дивизия командирінің қолда бар артил­лерия­лық және атыс қаруларының оқ-дәрісі бір күнге ғана жететінін жазған. Үсті-үстіне төгілген Вер­махт әскерінің екпініне шыдамай, дивизия шегіне отырып ұрыс салады. Бірақ қантөгіс майданда көптеген сарбазынан айырылады. Мысалы, екі айдың ішінде 11 мыңнан асатын жауынгердің 9,5 мыңға жуығы жер жастанған. Амалсыздан дивизияны тылға әкетіп, қайта жасақтаған. Сөйтіп, 1942 жылғы 9 шілдеде қайтадан майданға аттанады. Осылайша, 312-атқыштар дивизиясы жауды тықсыра қууға зор үлес қосқан.

Кейіпкеріміз 1943 жылғы 13 қа­занда жеңіл жарақат алады. Бірақ жазылып шыққан соң, қай­та­дан ұрысқа кіріскен. Бегалы Боярысұлы талай мәрте ерлік танытып, тапқырлығымен көзге түсіп, бірқатар марапат иеленді. 1943 жылғы 22 шілдеде «Жауынгер­лік еңбегі үшін» медалін тағады. Ал 15 қыркү­йекте «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған.

Мәселен, «Жауынгер­лік еңбегі үшін» медалі шабуылға шыққан фашист әскерін тоқтатып, екі пулеметпен 20-ға жуық жауынгерді жер жастандырғаны үшін беріл­ген. Сондай-ақ 1945 жылғы
28 ақ­панда жау әскерімен күресте жан­қиярлық ерлік танытқаны үшін «Қызыл жұлдыз» ордені­мен марапатталды. Соғыс аяқ­тал­ғаннан кейін Бегалы Боярысұлы­на «Германияны жеңгені үшін» медалі табысталды.

12-атқыштар дивизиясы 1945 жылғы 5 мамырда Эльба өзенінің шығыс жағалауына жетеді. Осы жерде америкалық жауынгерлермен кездесіп, өңірді фашист әскерінен тазартқан. Содан 7 маусымға дейін Берлинде тұрақ­тайды. Дивизия Екінші дүние­жүзілік соғыс кезінде көрсет­кен ерлігі үшін марапат иеленген. Смоленск қаласын азат етудегі жанқиярлығы үшін әскери құ­раманы «Смоленск дивизиясы» деп атап кетті. Сондай-ақ Қызыл ту орденімен, екінші дәрежелі Суворов орденімен, екінші дәре­желі Кутузов орденімен марапатталды. Дивизия құрамындағы 9 адам Кеңес Одағының батыры атағын алды.

Айыртаулық жауынгер соғыс аяқталған соң елге оралып, кең­шарда жұмысын жалғастырды. Зейнетке шыққанға дейін мал шаруашылығымен айналысты. Бүгінде оның ұрпағы атасының ерлігін мақтанышпен айтады.

 

Ділдана НҰРДІЛДӘ,

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-дың 2-курс студенті