Ата заңның арқауы – адам

Мемлекет басшысы ре­формалардың тағдыры тар шеңберде емес, халықтың тікелей қатысуымен ше­шілуге тиіс екенін бірне­ше рет атап өтті. Бұл қағида аза­маттардың ұсыныста­рын «eGov» және «eOtinish» ­платформалары арқылы жинау, Конституциялық ко­миссия отырыстарын ашық форматта онлайн көр­сету және қоғамдық пікірді барынша ескеру ар­қылы нақты іске асырылды. Жаңа Конституция жо­басы қоғамның егжей-тег­жейлі талқылау сатысы­нан өтіп, арнайы құрылған ко­миссия да біраз жұмыс ат­қарып, тағдыршешті мәсе­лелерді терең талдады. Мұн­­дай тәсіл мемлекеттің жаң­­ғыру жолында демо­кра­тиялық қағидаттарға адал­­дығын көрсетеді. Жаңа Конституцияны қа­был­дау қолданыстағы Не­гізгі заң­нан бас тарту емес, бұл – мемлекеттің инсти­ту­цио­нал­дық дамуының заңды әрі эволюциялық кезеңі.

Жаңа Конституцияның басты философиялық өзегі – адам. Адам құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің қызметінің түпкі мақсаты ретінде айқындалады. Мем­лекет өз мүддесі үшін емес, азаматтың қадір-қасиеті, қауіпсіздігі, әлеуметтік қор­ғалуы және өзін-өзі жүзеге асыру мүмкіндігі үшін қызмет етуге тиіс деген қағидат бекітіледі. Осы тұрғыда аумақтық кәсіп­одақтар бірлестігі жаңа Конституцияны еңбек ада­мының мәртебесін көтеру­ге бағытталған маңызды та­рихи қадам ретінде ба­ға­лайды. Ұзақ жылдар бойы кә­сіподақтар еңбек адамы­ның құқығы мен мүддесін қорғау, оның еңбегінің әділ бағалануын қамтамасыз ету, қауіпсіз еңбек жағдайын қа­лыптастыру мәселелерін кө­теріп келеді. Жаңа Консти­туцияда бұл талаптардың құн­дылықтық деңгейде та­нылуы – әлеуметтік әді­леттілікке жасалған нақты қадам. Қазіргі Ата заңымыз мемлекеттің әлеуметтік жа­уапкершілігін айқын әрі нақ­ты түрде бекітеді. Мем­лекет енді тек бақылау­шы немесе реттеуші ғана емес, азаматтардың ла­йық­ты өмір сүруіне жағдай жасау­ға міндетті тарап ре­тінде қарастырылады. Бұл еңбек­ақының әділ­дігі, ең­бек қауіп­сіздігі, әлеу­меттік кепілдік және жұмыс­сыздықтың алдын алу мәсе­лелерін нақты тетіктер ар­қылы шешуге мүмкіндік береді.

Құжатта қазіргі заман­ның жаңа сын-қатерлері де ескерілген. Цифрландыру үдерісінің жеделдеуі, қа­шықтан жұмыс істеу, плат­формалық және икемді жұ­мыспен қамту формалары еңбек қатынастарының сипатын өзгерте бастады. Осыған байланысты жеке деректерді қорғау, цифр­лық ортадағы құқықтар, еңбек қатынастарындағы жаңа ­форматтарды тану мәселелері­нің консти­ту­ция­лық деңгейде бекітілуі ерекше маңызға ие. Бұл нормалар әсіресе жастардың, өзін-өзі жұмыспен қамтыған және дәстүрлі емес еңбек нысандарында жұмыс істейтін азаматтардың құқықтарын қорғауға бағытталған. Билік пен өкілді институттардың жаңартылған архитекту­расы қоғамдық бақылауды, ашықтық пен есептілікті күшейтеді. Мұндай жағ­дайда кәсіподақтардың әлеу­меттік әріптестік пен диалог жүйесіндегі рөлі артып, еңбек адамдарының мүд­десін қорғаудың институ­ционалдық мүмкіндіктері кеңейе түседі. Кәсіподақтар тек талап қоюшы емес, мемлекет пен жұмыс беру­шілер арасындағы сындар­лы диалогтің белсенді қатысушысына айналады.

Жалпы алғанда, жаңа Конституция – қоғамдық келісімді жаңғыртуға, әлеу­меттік әділеттілікті ны­ғай­туға және еңбек құ­қық­та­рын қорғау мақсатында берік әрі заманауи негіз қа­лып­тастыруға бағытталған құ­жат. Ол барлық мәсе­лені бір сәтте шешпесе де, елдің ұзақмерзімді дамуына маңызды құнды­лықтық бағдар береді. Аумақ­тық кәсіподақтар бір­лес­тігі­нің басты міндеті – осы кон­с­титуциялық қағи­даттар­дың нақты мазмұн­мен толтырылуына белсенді қаты­су. Яғни оларды салалық заң­намаларда, ұжымдық шарттарда және күнделікті еңбек тәжірибесінде нақты іске асыру. Бұл жолда кәсіподақтар еңбек адамының даусын естіртіп, әділетті қоғам құру­ға өз үлесін қоса береді.

Бағлан ҚАРАШОЛАҚОВ,

Жамбыл облыстық Кәсіподақтар орталығының төрағасы