1990 жылдары депутат болып отырғанымда ауыл шаруашылығының ішкі жалпы өнімдегі үлесі 27-29% болатын, ал қазір 5%-ға дейін түсіп кетті. Алдағы уақытта аграрлық саласы дамыған елге айналғымыз келсе, бұл көрсеткішті қайта 15-20%-ға дейін көтеруіміз қажет.
Сондай-ақ сұхбатта Қасым-Жомарт Тоқаев ауыл шаруышылығы кооперативтері, жерді ұжым болып игеру туралы айтты. Бұл туралы заң 2016 жылы шықты, бірақ іске асырылуы әлі де әлсіз. Парламент тыңдау жасап, бұл заңнын орындалу барысын Үкіметтен, әкімдерден сұрауы керек. Осы мәселеге, әсіресе аудан әкімдері, аудандық мәслихат депутаттары тікелей атсалысуы қажет. Себебі кооперация бізді алға қарай алып шығады. Бұл – әлемде тексерілген жол. Мысалы, Израильде Кибуц деген тиімді ұжымдық ауылшаруашылық тәжірибе әлемге белгілі.
Екінші, сыбайлас жемқорлықпен тек қауіпсіздік комитеті (негізгі функциясы ауқымды) ғана емес, барлық сала мен бүкіл қоғамдық ұйымдар, халық болып бірлесе отырып күресу қажеттілігін айтты. Осы жерде сұхбаттағы деректі айтсақ, мәселен зейнетақы қорындағы 200 млрд-ға жуық қаражатты заңды бұзып медициналық ұйымдар арқылы шығаруы толғандырмай қоймайды.
Үшінші, салық реформасына байланысты Президент Үкімет ұсынған 20% қосылған құн салығын 16%-ға төмендету туралы тапсырма бергенін айтты. Салық реформасы енді басталды, сондықтан қандай нәтиже көрсетері әзірге белгісіз. Мен халық арасында кәсіпкерлермен сөйлескенімде кіші, орта кәсіпкерліктің салық ауыртпалығына байланысты қолма-қол төлемге бетбұруы белең алуы мүмкін екенін байқадым. Олай болса кіші, орта кәсіптен жалпы салық түсімі артудың орнына төмендеуі ықтимал. Осыған аса мән беру керек деп ойлаймын. Нәтижесі жартыжылдық есептіліктен соң белгілі бола бастайды.
Төртінші, Президент энергетика саласына баса мән берді. Шынында, бұл – стратегиялық маңызды сала. Кейбір деректер бойынша энергия желісіндегі құрал-жабдықтардың, негізгі қорлардың тозуы – 70% шамасында. Бұл мәселеде қайта жаңғырту, модернизация, реконструкцияға, күрделі жөндеуге мән беру керек. Тарифтік саясатты да халықтың әл-ауқатына сай белгілеу де қажет.
Бесінші, бұл сұхбатта отаншылдық, патриоттық сезім, «Таза Қазақстан» мәселелерін көтеріп, мән беріп отыр. Біздің рухани-мәдени, тарихи құндылықтарымызды күшейтіп көтермесек қиындау болады. Шәкәрім: «Кімнің бойында мәдениет пен табиғат теңессе – сол қадірлі адам», дейді. Міне, қазір осы қадірлі адамдар қажет заман. Кадр саясатында жаңа үрдіс қажет.
Алтыншы, тағы да бір маңызды мәселе, Президент жақында еліміздің ұзақмерзімді стратегиялық дамуы туралы айтамын деді. Бұл өте маңызды. Себебі біз алдағы 5, 10, 20 жылды көре білуіміз, оған нақты жоспарымыз болуы керек. Осы жерде бір идея айтсам, біз 5 жылдық бағдарламалар қабылдауға көшсек әрі оны жыл сайын қадағаласақ, Президенттің Жолдауын осыған және стратегияға байласақ, Үкімет әр жылғы жоспарына сәйкес есеп беретіндей жасасақ, жауапкершілікті, бақылауды күшейтсек, нәтиже болады. Жетінші, бұл сұхбатта жасанды интеллектіге аса мән берілген. Осыған орай біз тек ұран емес, нақты іспен дәлелдеуіміз керек. Жалпыхалықтық идеология ретінде халыққа жасанды интеллектіні оқыту қажет.
Қорыта айтқанда, Президент сұхбатында айтылған мағызды мәселелерді тиімді іске асыра білсек, ұтарымыз көп.
Оразалы Сәбден,
Ұлттық құрылтай мүшесі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты
