Мемлекеттік кеңесшінің айтуынша, құрамына барлық өңірлер мен түрлі салалардың өкілдері енген Конституциялық комиссия ашық форматта жұмыс істеді. Ол жаңа Конституция жобасы азаматтардың, саяси партиялардың, қоғамдық ұйымдар мен сарапшылар қауымдастығының ұсыныстарын жан-жақты талдау мен ашық талқылаулардың нәтижесі екенін жеткізді. Отырыстар тікелей эфирде өтті, әрбір бап пен норма егжей-тегжейлі талқыланып, азаматтардан түскен барлық ұсыныстар мұқият сараланды.
Өткен жылдың қазан айынан бастап e-Otinish және e-Gov платформалары арқылы конституциялық реформа мәселелері бойынша 2 мыңнан астам ұсыныс келіп түсті. Жоба жарияланғаннан кейін азаматтар қосымша 10 мыңнан астам ұсыныс жолдаған. Ерлан Қариннің атап өтуінше, бұл құжатты шын мәнінде халықтық Конституция деп атауға толық негіз бар.
Жаңа Ата заң жобасы 11 бөлім мен 96 баптан тұрады. Мемлекеттік кеңесшінің айтуынша, онда ел дамуының түбегейлі жаңа тәсілі бекітілген.
«Ең алдымен, Конституцияның өзегіне адам, оның құқықтары мен бостандықтары қойылған. Егер қолданыстағы редакция көбіне мемлекеттің мүддесі мен өкілеттіктерін айқындауға бағытталса, жаңа нұсқа ел дамуындағы адами өлшемді енгізеді. II бөлім – «Негізгі құқықтар, бостандықтар мен міндеттер» осы салаға толық арналды, ал дамудың стратегиялық негізі ретінде адами капитал – азаматтардың білімі, қабілеті мен еңбегі жарияланды», деп атап өтті Мемлекеттік кеңесші.
Өз сөзінде Ерлан Қарин жаңа Ата заңның қарапайым адамдардың мүддесіне бағытталғанының дәлелі ретінде қолданыстағы және жаңа құжаттардағы «адам» сөзінің кездесу жиілігін де мысалға келтірді. Бір қызығы, жаңа Конституция жобасында «адам» сөзі 53 рет қолданылған, ал 1995 жылғы редакцияда бұл сөз 27 рет кездеседі екен.
«Себебі, мемлекеттің басты қазынасы да, тірегі де – оның азаматтары. Бұл жаңа Конституцияда нақты айқындалды. Сондықтан, бұл – азаматтарға үміт беретін Конституция», деді ол.
Ерлан Қариннің айтуынша, екінші маңызды бағыт – мемлекеттілікті нығайту. Әртүрлі баптарда Тәуелсіздік, Егемендік және Аумақтық тұтастық қағидаттары көрініс тауып, жан-жақты ашылған. Мәселен, «Конституциялық құрылыс негіздері» бөлімінің 3-бабында мемлекет қызметіндегі басты қағидат ретінде Егемендік пен Тәуелсіздікті қорғау тікелей бекітілген.
«Бұл Мемлекет басшысының кең таралған «Тәуелсіздік бәрінен қымбат» деген сөзімен толық үндеседі. Сондықтан, бұл – елге қорған болатын Конституция», деді Ерлан Қарин.
Үшінші аспект ретінде Мемлекеттік кеңесші ұлттық бірегейлікті күшейтуді атады. Преамбулада Ұлы даланың мыңдаған жылдық тарихының сабақтастығы туралы тұжырым бекітілген. Бұл, оның айтуынша, мемлекеттің тарихи тамыры мен төл болмысын айқындай түседі. Сондықтан, бұл Ата заң – азаматтарға нақты құқықтық кепілдіктер ұсынатын құжат қана емес, сонымен қатар, әр азаматқа оқыған сайын рух беретін Конституция екен.
Бұдан бөлек, Ерлан Қарин жаңа Конституцияның ең маңызды ерекшелігінің біріне арнайы тоқталып, жаңа Ата заңның басынан бастап тұңғыш рет қазақ тілінде – мемлекеттік тілде әзірленгеніне көпшіліктің назарын аударды.
«Бізде мемлекеттік тіл – біреу, жалғыз. Ол – қазақ тілі. Басқа мемлекеттік тіл жоқ. Жаңа Конституцияны әзірлеу үшін сырттан ешкім шақырылған жоқ. Бұл – өз азаматтарымыз, бүкіл ел болып талқылаған, әзірлеген Конституция. Яғни, мемлекеттік, елдік, ұлттық мүдде тұрғысынан жазылған Конституция. Сондықтан бұл – барша халыққа сенім беретін Конституция», деді Мемлекеттік кеңесші.
Стратегиялық жаңашылдықтардың қатарына білім беру, ғылым, инновациялар, мәдениет пен өнердің басымдығын бекітуді жатқызуға болады. Сондай-ақ, алғаш рет Ата заң деңгейінде цифрлық кеңістікте дербес деректерді қорғау нормасы енгізілді. Бұл адам құқықтарын қорғаудың жаңа өлшемі мен елдің технологиялық дамуға деген ұмтылысын көрсетеді.
«Осындай стратегиялық басымдықтарды айқындай отырып, Қазақстан болашақта білімді, ғылым мен инновация жетістіктеріне сүйенетін азаматтар еліне айналуға, сондай-ақ технологиялық тұрғыдан дамыған мемлекеттердің қатарына қосылуға деген ұмтылысын нақты білдіреді. Сондықтан бұл – ел дамуына жаңа серпін беретін Конституция», деді Мемлекеттік кеңесші.
Елеулі өзгерістер саяси жүйеге де қатысты болды. Бір палаталы Парламентті енгізу, Вице-Президент институтын қалыптастыру, Халық кеңесін құру, бірқатар жоғары лауазымды тұлғалар үшін өкілеттік мерзімінің реттігін біреумен шектеу – мұның бәрі басқарудың заманауи әрі серпінді моделін қалыптастырып, бұрынғы саяси құрылымнан бас тартуды бекітеді.
Ерлан Қарин қолданыстағы Конституция Тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуында маңызды рөл атқарып, қол жеткізілген табыстардың берік іргетасына айналғанын атап өтті. Алайда қазіргі таңда әлем геосаяси, геоэкономикалық және технологиялық өзгерістермен сипатталатын жаңа даму кезеңіне қадам басты. Бұл саяси жүйелерді жаңа сын-қатерлерге бейімдеуді талап етеді.
