Жаңа Конституция жобасы бойынша өткен республикалық референдум ұсынылған өзгерістердің сенімді қолдау тапқанын көрсетті. Референдумның орталық комиссиясының қорытынды деректеріне сәйкес, жаңа Конституцияны қатысушылардың 87,15%-ы қолдады, ал дауыс беруге қатысу деңгейі 73,12%-ды құрады. Бұл көрсеткіштер екі маңызды қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Біріншісі – ұсынылған реформалар бағыты қоғам тарапынан кең қолдау тапқанын білдіреді. Екіншісі – азаматтардың ұлттық деңгейдегі шешімдерді қабылдауға жеке қатысуға жоғары дайын екенін көрсетеді.
Дауыс беру күнінің атмосферасы да ерекше назар аудартады. Көптеген өңірлерде сайлау учаскелері белсенді әрі жағымды ортада жұмыс істеді. Учаскелер маңында жәрмеңкелер, концерттік бағдарламалар мен қоғамдық акциялар ұйымдастырылды. Мұндай ашық қоғамдық орта азаматтардың өздерін ортақ іске қатысушы ретінде сезінуін күшейтіп, қоғамдағы шынайы бірлікті көрсетті.
Қолдаудың жоғары деңгейін тек қазіргі науқанмен ғана түсіндіруге болмайды. Бұл қоғамдағы тереңірек әлеуметтік үміттердің көрінісі болды. Жаңа Конституция жобасы көптеген азаматтар тарапынан саяси және құқықтық жүйені жаңартуды ұсынатын, бірақ мемлекеттің тұрақтылығын сақтайтын құжат ретінде қабылданды. Қоғам үшін бұл өте маңызды фактор болды. Сыртқы тұрақсыздық жағдайында және ішкі жаңғыру сұранысы күшейген кезеңде дәл осындай – эволюциялық, институционалдық тұрғыдан рәсімделген және бүкілхалықтық дауыс беру арқылы заңдастырылған өзгерістер форматы сұранысқа ие болды.
Сонымен қатар құжаттың мазмұндық бөлігі де маңызды рөл атқарды. Қоғамдық қабылдауда жаңа Конституция бірнеше маңызды бағытты біріктірді. Олар – адам және оның құқықтарына басымдық беру, адами капиталды дамыту, еңбек пен отбасы құндылықтарын қолдау, білім мен ғылымды дамыту, экологиялық жауапкершілікті арттыру, қоғамдық келісімді нығайту және азаматтардың қатысуының жаңа институттарының рөлін күшейту. Яғни, әңгіме тек өкілеттіктерді қайта бөлу немесе Негізгі заңға техникалық түзетулер енгізу туралы ғана емес, мемлекет үшін жаңартылған құндылықтық негіз қалыптастыру туралы болды. Дәл осы фактор жоғары қоғамдық және саяси қолдауды қамтамасыз етті.
73,12% деңгейіндегі қатысу көрсеткіші де ерекше назарға лайық. Бұл азаматтардың көпшілігі үшін референдум формалды рәсім ретінде қабылданбағанын көрсетеді. Жаңа Конституция мәселесі қоғамға түсінікті, маңызды әрі қатысуға ынталандыратын тақырып болды. Мұны қоғамның маңызды шешім қабылдау сәтіндегі жоғары саяси белсенділігінің белгісі ретінде қарастыруға болады.
Байқаушылар: Референдум барысында заңбұзушылықтар тіркелген жоқ
Әрине, кейбір өңірлерде электоралдық белсенділіктің төмендеу элементтері сақталғаны байқалады. Алайда жалпы нәтижелер бойынша олардың үлесі азшылық деңгейінде қалып, жалпы көрініске әсер еткен жоқ.
Осылайша, референдум нәтижелері жаңа Конституцияға деген жоғары қолдауды ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы кең ауқымды көңіл күйді де көрсетеді. Олар Қазақстанда саяси жүйені жаңартуға деген қоғамдық сұраныстың жаппай сипатқа ие екенін аңғартты.
