Фото: Конституциялық Сот
«Бұл жеке құқықтар мен бостандықтар, олар Конституцияда бекітіліп, мемлекет тарапынан кепілдендірілуі тиіс, себебі бұл – адамның ең құнды жеке бостандықтарын пайдалануға мүмкіндік беретін құндылықтар: өмірге және жеке қауіпсіздікке құқық, жеке және отбасы өмірінің игіліктері, моральдық және рухани кедергісіздік, өмірін, бостандығын, жеке тұлға ретінде абыройын қорғауға қажеттіліктер», деді депутат.
М.Башимовтың айтуынша, жеке құқықтар мен бостандықтардың негізгі мәні Конституциядағы «Адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары – мемлекеттің ең жоғары құндылықтары» формуладан туындайды.
«Адамның жеке өмірі оның өз жеке өмірінің қоғамға немесе мемлекетке жариялағысы келмейтін аспектілерінен тұрады. Бұл – жеке тұлғаның ерекше тәуелсіздігі, қоғам мен мемлекет бақылауына жатпайды», деді спикер.
Б.Алтынбеков: Конституциялық реформа – дамудың жаңа бағытын таңдау
Жеке деректердің заңсыз жинақталуы, өңделуі, сақталуы және қолданылуынан бостандық мәселесі, соның ішінде цифрлық технология арқылы өңделетін деректер де қамтылған.
«Бұл жеке құқықтар мен бостандықтар тобы жеке және отбасы өмірінің қорғалуы үшін кепілдік береді – жеке өмірге, жеке және отбасы құпиясына қол сұғылмаушылық құқығы. Жеке бостандыққа конституциялық құқықтың құрамына осы құқықтар тобына әр адамның жеке деректерді заңсыз жинау, өңдеу, сақтау және пайдалануынан, соның ішінде цифрлық технологияларды қолдану арқылы, бостандыққа құқығы сияқты маңызды құқықтарды қосу қажет», деді депутат.
Адам құқықтары жөніндегі уәкіл: Өмір сүру құқығы мен әділ сот – Конституцияның іргетасы
Марат Башимов Қазақстан заңнамасында жеке деректерді қорғауға бағытталған нормалардың бар екенін де атап өтті. Мысалы, «Жеке деректер және оларды қорғау туралы» Заңның 11-бабында меншік иелері, операторлар және үшінші тұлғалардың шектеулі қолжетімді жеке деректердің құпиялылығын сақтау және субъектінің келісімінсіз немесе заңсыз таратуға жол бермеуге міндетті екендігі көрсетілген. Биометриялық деректердің құпиялылығы бөлек қорғалған.
Сонымен қатар, Қылмыстық кодекстің 148-бабының 1-бөліміне сәйкес, жеке өмір құпиясын заңсыз бұзу 2 жылға дейін бас бостандығынан айыруға дейін қылмыстық жауапкершілікке әкеп соғады.
«Белгілі бір мамандық өкілдеріне азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау үшін сеніп тапсырылған жеке және отбасы құпияларын кәсіби құпиялар деп қарау қажет. Оларға дәрігерлік, адвокаттық құпия, алдын ала тергеу құпиясы, нотариалдық әрекеттер құпиясы және басқалары жатады», деп қосты М.Башимов.
Бұл ұсыныстар жеке құқықтар мен бостандықтарды, соның ішінде заманауи цифрлық кезеңдегі деректерді қорғауды Конституция деңгейінде нақты бекітуге бағытталған маңызды қадам болып табылады.
