Зерттеу нәтижесі қала тұрғындарының алкогольге ауыл халқына қарағанда әлдеқайда көп ақша жұмсайтынын көрсетті. Мәселен, 2025 жылы қаладағы отбасылар ішімдікке орта есеппен 23,2 мың теңге жұмсаса, ауыл тұрғындарының шығыны 16 мың теңгеге де жетпеген. Айырмашылық 31 пайыздан асқан.
Мамандар мұны бірнеше фактормен байланыстырады. Соның бірі – елімізде кең таралып келе жатқан «Арақсыз ауыл» жобасы. Қазір Қазақстанның түрлі өңірлеріндегі 280-нен астам ауыл алкоголь сатудан толықтай бас тартқан. Мұндай елді мекендердегі дүкендер мен кафелерде спирттік ішімдіктер сатылмайды. Жоба нәтижесінде кей ауылдарда қылмыс деңгейі айтарлықтай төмендеген.
Сондай-ақ қала мен ауыл тұрғындарының табыс деңгейі мен сатып алу мүмкіндігі де әртүрлі. Қала халқы қымбатырақ алкоголь өнімдерін жиі тұтынады.
Өңірлер арасында да айырмашылық байқалады. Алкогольге ең көп қаржы жұмсайтын аймақтар қатарында Қарағанды және Павлодар облыстары көш бастап тұр. Бұл өңірлерде бір отбасының жылдық шығыны 38,1 мың теңгеге жеткен. Алматы қаласында көрсеткіш 36,7 мың теңгені құрады.
Ал ең аз шығын тіркелген өңірлер:
- Маңғыстау облысы – 3,4 мың теңге;
- Шымкент – 4,6 мың теңге;
- Қызылорда облысы – 6,2 мың теңге.
Сарапшылар мұны өңірлердегі табыс деңгейі, урбанизация және алкоголь өнімдерінің қолжетімділігімен байланыстырады.
Статистикаға сәйкес, елде алкоголь өнімдерін сату көлемі де азайып келеді. 2025 жылы арақ өнімдерінің сатылымы 3,8 пайызға төмендеп, 83,5 млн литр болған. Ал 2026 жылдың алғашқы екі айында бұл көрсеткіш тағы 11,6 пайызға қысқарған.
Шарапқа да сұраныс та төмендеген. Өткен жылы оның сатылымы 17,6 пайызға азайып, 33,7 млн литрді құрады.
Дегенмен Қазақстандағы ең танымал алкогольдік сусын – сыра. 2025 жылы оның сатылымы керісінше 6,8 пайызға өсіп, 690,5 млн литрге жеткен. Бірақ 2026 жылдың алғашқы екі айында сыра сатылымы да 13,2 пайызға төмендей бастаған.
Мамандардың пікірінше, бұл азаматтардың алкоголь тұтыну әдеті өзгеріп жатқанын көрсетеді. Бір бөлігі күшті ішімдіктен жеңіл сусындарға ауысса, енді біреулері алкогольден мүлде бас тарта бастаған.
Қазақстанда сатылатын алкоголь өнімдерінің басым бөлігін отандық зауыттар шығарады. Импорттық ішімдіктер де бар, алайда олардың үлесі салыстырмалы түрде аз. Негізінен шетелден Қазақстанда өндірілмейтін кейбір сусын түрлері, әсіресе жүзім шарабы әкелінеді.
Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы арақ және ликер-арақ өнімдерінің жалпы нарығындағы отандық өндірістің үлесі 84,5 пайызды құраған. Ал импорт небәрі 15,5 пайыз болған. Бұл азаматтардың көбіне жергілікті брендтерді таңдайтынын көрсетеді. Сыра нарығында да ұқсас жағдай қалыптасқан. Өткен жылы сатылған сыраның 89,9 пайызы ел ішінде өндірілген өнім болса, импорт үлесі 10,1 пайыз ғана болған.
Сонымен қатар Қазақстанда өндірілген алкоголь өнімдері шетелге өте аз көлемде экспортталады. Бұл жергілікті өндірушілердің негізінен ішкі нарыққа жұмыс істейтінін аңғартады.
Сарапшылар тұрғындардың алкогольге жұмсайтын шығынының азаюын бірнеше фактормен байланыстырады. Соның бірі – халықтың үнемдеуге көшуі. Әсіресе 2026 жылы елде жалақының сатып алу қабілеті төмендеп, алкоголь өнімдері айтарлықтай қымбаттаған.
Статистикаға сәйкес, 2025 жылдың наурызынан 2026 жылдың қаңтарына дейін алкоголь бағасы орта есеппен 10-11 пайызға өскен. Ал ақпанда бағаның жылдық өсімі 14,2 пайызға жетсе, наурызда шамамен 15 пайыз болған.
Бағаның ең қатты өсуі сыра сегментінде байқалған. Егер 2025 жылдың жазында сыра бағасының индексі 112,6 пайыз болса, 2026 жылдың наурызына қарай 116,4 пайызға дейін көтерілген.
Шарап бағасы да айтарлықтай қымбаттаған. Мәселен, 2025 жылдың шілдесінде индекс 109,4 пайыз болса, 2026 жылдың ақпанында 116,7 пайызға жеткен.
Ал арақ бағасы салыстырмалы түрде баяу өскен. 2026 жылдың көктемінде бұл санаттағы өнімдердің қымбаттауы шамамен 10,1 пайызды құраған.
