International Review of Economics журналында жарияланған Md Zobraj Hosen зерттеуі Рамазан айының тұтынушылық мінез-құлыққа ықпалын эконометриялық әдістер арқылы талдайды. Автор нақты транзакциялық деректерді пайдаланып, себеп-салдарлық байланысты анықтайды.
Бұл тәсіл белгілі бір оқиғаға дейін және кейін «әсерге ұшыраған» және «бақылау» топтарының өзгерісін салыстыруға мүмкіндік береді. Зерттеуде мұсылмандар мен мұсылман еместердің Рамазанға дейінгі және кезіндегі шығындары салыстырылған. Нәтижесінде инфляция, маусымдық өзгерістер секілді факторлардың ықпалы алынып тасталып, діни фактордың әсері айқындалған.
Бір қарағанда бұл парадокс көрінуі мүмкін: ораза – тыйым айы, бірақ тұтыну артады. Алайда күндізгі тыйым кешкі ауызашар дастархандарымен өтеледі. Қонақжайлық пен қайырымдылық күшейеді. Рамазан – тек аскетизм емес, ортақтық пен жомарттық кезеңі.
Экономикалық тұрғыдан бұл – сұраныстың оң белгісі. Халықтың едәуір бөлігі бір мезетте азық-түлік пен ілеспе тауарларға шығынды арттырса, нарықтағы тепе-теңдік өзгереді. Тіпті тапшылық немесе келісілген баға болмаса да, баға өсуі мүмкін. Демек, Рамазан кезіндегі қымбатшылық көбіне нарықтың табиғи реакциясы.
Эмпирикалық және тұжырымдамалық зерттеулер Рамазанның екіжақты табиғатын көрсетеді. Нормативтік тұрғыда ол үнемділікке үндейді. Алайда тәжірибеде тұтыну көлемі артады.
Іс жүзінде екі үрдіс қатар байқалады: қайырымдылық көлемі өседі, бірақ мерекелік тұтыну да көбейеді; әлеуметтік ынтымақ артады, бірақ тағам қалдықтары да ұлғаюы мүмкін.
Бұл қарама-қайшылық емес, әлеуметтік мінез-құлықтың күрделілігі. Діни нормалар табыс деңгейімен, мәдени дәстүрлермен және нарықтық ортамен өзара ықпалдасады.
