Осыған дейінгі көптеген зерттеу көрсеткендей, бала қай тілде контент тұтынса, сол тілде ойлауға бейімделеді. Өкінішке қарай, осы кезеңде қазақ баласының медиа кеңістігінде шетелдік және өзге тілдегі контент басым болып тұр. Қазақ тіліндегі сапалы мультфильмдер, танымдық видеолар, аудио нұсқадағы ертегілер мен интерактивті ойындардың саны әлі де жеткіліксіз. Бұл мәселе тек контенттің аздығында емес. Көп жағдайда бар дүниенің өзі баланың қызығушылығына сай еместігінде. Мысалы, кей қазақ тілді контенттердің визуалы сәтсіз, оқиғасы қызықсыз, кейіпкерлері есте қалмайды. Ал қазіргі балалар динамикаға, сапалы графикаға, шынайы эмоцияға ғана қызығушылық танытады.
М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының жетекші ғылыми қызметкері Нұрбол Құдайбергеновтің айтуынша, елімізде халықтың үштен бірі – балалар, анықтап айтсақ, 18 жасқа толмағандардың саны 7 миллионға жуықтайды. Ол бүкіл әлемнің жаңалығын тамыршыдай тап басып біліп отырамыз. Бірақ «үміт еткен көзіміздің нұры» – балаларымыздың әлемінде не боп жатқанын білеміз бе деген оймен қоғамға үлкен сұрақ тастайды. «Бүгінгі балалардың әлемі бұрынғы балалардың әлеміне мүлдем ұқсамайды. 1997–2012 жылдары туған зет-ұрпақты қазір көбіміз түсіне алмай жүрміз. 2012 жылдан кейін туған альфа-ұрпақты қалай түсінер екенбіз? Жалпы, балалық шақ дейтін құбылыстың мәні өзгеріп бара жатыр. «Бала жеті жасқа дейін жерден таяқ жейді» деген мақал бар еді. Қазір ондай баланы табу қиын. Себебі қимыл-қозғалысы көп ойынға негізделген балалық шақтың орнын виртуалды, жасанды, симулякрға толы балалық шақ басып үлгерді. Технология жақсысымен бірге жасығын да ұсынып жатыр. Оның ізі, әсіресе балаларымыздың психикалық, физиологиялық, танымдық дамуындағы кемістіктерден көрінеді. Балаларға арналған мазмұнды дүниелерді көбейткен жақсы-ақ. Меніңше, әуелі балалық шақ мәдениетін, еліміздегі халықтың үштен бірін құрап отырған балалардың әлемін, олардың түйткілді мәселелерін зерттеумен айналысатын институт ашу керек. Бұл салада мың сан проблема бар. Бірақ күрделі сұрақтарға сауатты да салмақты жауап ұсынып отырған іргелі ұйым жоқ. Педиатр, психолог, логопед, дефектолог, физиолог – жалпы бала дамуына қатысы бар мамандардың басын қосқан институт қажет деп есептеймін», дейді Нұрбол Құдайбергенов.
Шындығында, қазіргі балалар өзіне ұқсайтын, заманауи, есте қалатын кейіпкерлерді жақсы көреді. Қазақ ертегілеріндегі батырлар мен мифтік образдарды қазіргі әлеммен байланыстырып, жаңа форматта ұсыну маңызды. Мысалы, технологияны меңгерген қазақ баласы, табиғатты қорғайтын кейіпкер немесе ұлттық музыкамен әлемге жол алған жас зерттеуші бейнесі балаларға жақын болар еді. Балалар өзіне ұнамаған, сапасыз дүниені бірден қабылдамайды. Сол себепті анимация, дыбыс, сценарий, монтаж – бәрі халықаралық деңгейде болғаны жөн. Қазақша контент «балаларға арналған» деген желеумен жеңіл-желпі жасалмауға тиіс.
Балалар қаламгері, драматург Айдана Аламанның пікірінше, балалар контентін балалар драматургиясы тұрғысынан алғанда, біздегі көрсеткіш өте төмен. Себебі жеткіншектерге арналған драмалық шығармалардың азайып бара жатқаны алаңдатады. Нәтижесінде, «Балалар театрына қандай туынды қажет?» деген заңды сауал туындайды. Себебі дамыған заманда, балалардың назарын ұстап, оларға тұщымды өнім көрсету де қиындап барады. «Автор мен театр арасында өзара сенім мен түсіністікке негізделген психологиялық келісімнің жоқтығы сезіледі. Егер драматург театрмен, режиссермен тығыз байланыста жұмыс істесе, біз саналы ұрпақ тәрбиелеу жолында нақты нәтижеге қол жеткізер едік. Қазіргі театр мен көрермен арасындағы байланыс мүлде басқа деңгейде. Сондықтан авторлар менеджерлік ойлау жүйесіне бейімделуі қажет. Яғни шығарманы тек жазып қана қоймай, оны сұранысқа сай ұсына білу маңызды. Одан бөлек, қазіргі театрлар балаларға арналған пьесаларға екінші сортты өнім ретінде қарайды. Оны театрдың бюджетіндегі қалдық ақшаға балалар спектаклін қоя салатынынан, авторға балаларға арналған спектакльдің қаламақысын төлейтін кезде «Жай ғана балаларға арналаған спектакль ғой» деп немқұрайды қарайтындарынан байқауға болады. Шын мәнінде, үлкендерге арналған пьесамен салыстырғанда балаларға арналған шығарма жазу екі есе қиын. Автор уақыты мен күшін екі есе сарп етеді. Себебі өзің үшін баяғыда ұмыт болған балалар әлеміне саяхат жасау, бала сынды ойлап, толғану, оның ішкі сырын түсіну, сызат салып алмай әдемі қалпында жеткізу кез келген драматургтің қолынан келе бермейді», дейді Айдана Аламан.
Қорыта айтқанда, ана тіліміздегі балалар контентін дамытуға мемлекеттік қолдау өте маңызды, сонымен бірге коммерциялық модель де қажет. Егер қазақша балалар контенті экономикалық тұрғыдан тиімді салаға айналса, онда сапалы жобалар өздігінен көбейеді. Контент қанша жерден сапалы болғанымен, соңғы таңдау әр ата-ананың қолында. Ана тіліміздегі өнімдерді әдейі іздеп, балалармен бірге көру – тілдік ортаны күшейтудің қарапайым жолы. Бала, ең алдымен, үлкендердің таңдауына еліктейтінін естен шығармасақ, игі еді.
