Сарапшының айтуынша Қазақстанда тұрғын үй сатып алуға арналған бірнеше негізгі мемлекеттік бағдарлама жұмыс істейді: «7-20-25», өңірлік бағдарламалар (мысалы, «Алматы жастары»), сондай-ақ «Отбасы банк» өнімдері.
«Олардың негізгі айырмашылығы – пайыздық мөлшерлемеде (жеңілдетілген бағдарламаларда 5%-дан 9%-ға дейін), бастапқы жарна көлемінде (10%-дан 20%-ға дейін), несие сомасының шекті мөлшерінде және қарыз алушыларға қойылатын талаптарында (жасы, тұрғын үйінің болуы, әлеуметтік санаты). Сонымен қатар кейбір бағдарламалар тек бастапқы нарыққа бағытталса, басқалары қайталама тұрғын үйді сатып алуға мүмкіндік береді», деді сарапшы.
Енді банктер ипотека беруде қарыз алушының төлем қабілетін қатаң тексереді
Бүгінде көпшілік үй алу үшін негізінен «Отбасы банкке» жүгінеді. Сарапшы бұл банктің бағдарламалары қаншалықты тиімді екенін және негізгі талаптары мен шарттарын айтып берді.
«Отбасы банк» бағдарламалары – Қазақстанда тұрғын үй алудың ең тұрақты әрі тиімді құралдарының бірі саналады. Олардың басты ерекшелігі – жинақтау жүйесі: тұтынушы алдымен белгілі бір мөлшерде қаражат жинайды, содан кейін жеңілдетілген мөлшерлемемен несие ала алады.
Негізгі қойылатын талаптар: банкте депозиттің болуы, тұрақты түрде қаражат жинау, табысты растау және қажетті бағалау көрсеткішіне жету. Бұл модель әсіресе тұрақты, бірақ жоғары емес табысы бар азаматтарға, тұрғын үйді алдын ала жоспарлап алғысы келетіндерге, артық төлемді азайтуды көздейтін отбасыларға қолайлы», дейді сарапшы.
Мемлекеттік бағдарламамен тұрғын үй алу үшін міндетті түрде бастапқы жарна болуы керек. Сарапшы бастапқы жарна көлемі бағдарламаға байланысты әртүрлі болатынын айтады.
«7-20-25» бағдарламасына 20%-дан, «Наурыз» бағдарламасына 10-20%-дан, өңірлік бағдарламаларға көбіне 10%-дан алғашқы жарна салуға тура келеді. Ал «Отбасы банктің» жинақтау бағдарламалары іс жүзінде 30-50% (жинақ арқылы) аралығы. Осылайша, мемлекеттік бағдарламаларға кірудің ең төменгі шегі шамамен 10%-ды құрайды, алайда ең тиімді мөлшерлемелер жоғары бастапқы жарна кезінде қолжетімді болады», деді Анна Таянович.
Көптің көкейінде жүрген сұрақтың бірі: «Мемлекеттік бағдарламалар тиімді ме әлде коммерциялық ипотека қолайлы ма?». Сарапшы көп жағдайда мемлекеттік бағдарламалар коммерциялық ипотекаға қарағанда әлдеқайда тиімді екенін айтты.
«Мемлекеттік бағдарламада пайыз мөлшері коммерциялық ипотекаға қарағанда әлдеқайда аз. Бұған қоса несие бойынша артық төлемнің аздығымен ерекшеленеді. Бстапқы шарттардың жеңілдігі тағы бар. Бірақ коммерциялық ипотеканың артықшылығы – рәсімдеу жылдамдығы мен кезектің болмауы. Алайда ұзақ мерзімде ол әлдеқайда қымбатқа түседі», деді сарапшы.
«Ұмай» мен «Жасыл ипотека» бағдарламалары іске қосылады: Бастапқы жарна қанша?
Мемлекеттік бағдарламалар аясында жастарға, көпбалалы отбасыларға және мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасыларға арнайы жеңілдіктер қарастырылған.
«Жастарға арналған арнайы өңірлік бағдарламалар бар. Үй беру кезінде көпбалалы отбасылар мен мүмкіндігі шектеулі балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға қолдау ретінде пайыздық мөлшерлемені субсидиялау және бастапқы жарнаны төмендету қарастырылған. Бұл санаттар үшін пайыздық мөлшерлеме төмен (5%-дан бастап) және шарттары жеңілдетілген болады», деді ол.
Сарапшының айтуынша, пайыздық мөлшерлемелердегі айырмашық тұрғын үйдің қолжетімділігіне тікелей әсер етеді.
«Мөлшерлеменің 5-7%-ға төмендеуі ай сайынғы төлемді 30-50%-ға азайтады. Жалпы артық төлемді 2-3 есе қысқартады. Ипотеканы кеңірек аудитория үшін қолжетімді етеді. Сондықтан мөлшерлеме – тұрғын үй сатып алу туралы шешім қабылдаудағы негізгі факторлардың бірі», деді сарапшы.
Ол сондай-ақ тұрғын үй бағдарламаларына қатысушылар тап болатын қиындықтар мен оларды шешудің жолдарына тоқталды.
«Негізгі кездесетін мәселелер – қаржыландырудың шектеулілігі және кезектің көптігі. Бұған қоса табысқа қатаң талаптар қойылады. Тұрғын үй таңдаудың шектеуі тағы бар. Кей жағдайда нарықтағы баға белгіленген шектеулерге сәйкес келмей жатады. Осы қиындықтарды болдырмау үшін мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыруды кеңейту қажет. Тұрғын үй бағасының шегін арттыру және қайталама нарықты дамыту, өтінім беру процестерін цифрландырудың да маңызы зор», деді Анна Таянович.
2 және 5%-дық ипотека: Жеңілдетілген несие кімдерге беріледі және оны қалай алуға болады?
Қазір ауылдық жерден де мемлекеттік бағдарлама арқылы үй алуға болады. Қала мен ауыл арасындағы тұрғын үй бағдарламалары шарттарында айтарлықтай айырмашылық бар.
«Алматы, Астана сияқты ірі қалаларда несие сомасының шектеуі жоғары болады. Әрі тұрғын үй бағасы қымбат, бәсекелестік пен кезек көп. Ал өңірлерде тұрғын үй арзанырақ, бағдарламаға қатысу жеңілірек, бірақ сапалы тұрғын үй таңдауы шектеулі болады», деді сарапшы.
Анна Таянович болашақта тұрғын үй бағдарламаларының тиімділігін арттыру үшін қандай өзгерістер қажет екенін де атап өтті.
«Бағдарламалардың тиімділігін арттыру үшін қаржыландыруды ұлғайтып, қамтуды кеңейту қажет. Шектеулерді нарықтағы нақты бағаларға сәйкес бейімдеу және қайталама тұрғын үйге қолжетімділікті арттыру керек. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған азаматтар үшін икемді шарттар енгізіп, мақұлдау рәсімдерін жеңілдету қажет. Сондай-ақ ұзақ мерзімді жинақтау механизмдерін дамыту және халықтың қаржылық сауаттылығын арттыру да маңызды», деді ол.
