Кеңесте инвестицияларды сүйемелдеудің жаңа экожүйесінің бірыңғай құрылымын қалыптастыруға қатысты Үкімет, Бас прокуратура, ұлттық компаниялар мен өзге де ұйымдар жүргізіп жатқан жұмыстар қаралды.
«Президент барлық мемлекеттік орган мен ұйымның алдына сапалы инвестициялар ағынын арттыру мен қосылған құны жоғары серпінді жобаларды жүзеге асыруды қамтамасыз ету міндетін қойды. Инвестициялық саясаттың 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасы өзектендірілді. Қолайлы инвестициялық ахуал қалыптастыру, өнімді еңбекті ынталандыру, инвестор құқығын қорғау, жүзеге асырудың барлық кезеңінде елге маңызды жобаларды қолдау мақсатында бірлесіп жұмыс істеуіміз қажет», деді Олжас Бектенов.
Қойылған міндеттерге қол жеткізуге мемлекеттік аппараттың инвестиция тарту мен жаңа жобалар портфелін қалыптастыру тәсілдері қайта қаралды. Атап айтқанда, инвесторларды нысаналы түрде тартуды күшейтуді, сондай-ақ алдын ала әзірленген әрі келісілген пакет түрінде «инвестицияға тапсырыс» қалыптастыруды көздейтін проактивті модельге көшу жүзеге асырылып жатыр.
Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин өткен жылы негізгі капиталға құйылған инвестиция көлемі 22,7 трлн теңгені құрағанын баяндады. Биыл 31,5 трлн теңге деңгейінде негізгі капиталға инвестициялар бойынша нысаналы бағдар белгіленіп, ал тікелей шетелдік инвестициялар ағыны – 25,5 млрд доллар. 1,1 мыңнан астам тұрақты жұмыс орнын құрып, 16 трлн теңгеге 475 инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарланыпты.
Бүгінде Ұлттық цифрлық инвестициялық платформада жүзеге асыру сатысында жалпыұлттық пулдың құны 74,5 трлн теңге болатын 1 047 жобасы тұр. Былтырғы жылдың қорытындысы бойынша 2,49 трлн теңгеге 273 жоба іске қосылды. Ал жалпы алғанда, Инвестициялық саясат тұжырымдамасына сәйкес инвестициялар көлемін 3 есе ұлғайту қажет.
Шетелдік инвесторлар тарту ісін нығайту туралы Сыртқы істер министрінің орынбасары Әлібек Қуантыров баяндады. Ол инвесторларды нысаналы түрде тарту мен инвестициялық ұсыныстарды қалыптастыруға қатысты нақты жұмыс нәтижелерінен мысалдар келтірді. Олардың арасында «CHN Corporation» (Қарағанды облысындағы көмір-химия кешені, құны – 4 млрд доллар), «Roca Group» (Қызылорда облысындағы жуынатын бөлмеге арналған сантехника мен жиһаз өндіретін зауыт, құны – 70 млн доллар), «Fufeng Group» (Жамбыл облысындағы жүгеріні терең өңдеу зауыты, құны – 800 млн доллар), «UBM Group» (Қостанай мен Алматы облыстарындағы құрама жем дайындау зауыттары, құны – 58 млн доллар), «Shandong Yuwang Industrial» (сояны терең өңдеу жобасы, құны – 250 млн доллар) компаниялары бар. Сондай-ақ халықаралық консультанттармен бірлесіп басым бағыттар бойынша инвестициялық ұсыныстар әзірленгені айтылды. «Kazakh Invest» ҰК-ның Германия, АҚШ, ҚХР, Қатар, Ресей, Түркия мен Малайзия сияқты негізгі бағыттарда өкілдіктерін орналастырып, шетелдік өкілдіктерді ашу жұмысы күшейтіліп жатыр.
Бұған қоса жиын барысында инвесторлардың құқығын қорғау мен жобаларды сүйемелдеудің құқықтық тетіктерін нығайту жөніндегі шаралар қаралды. Мемлекет басшысының тапсырмасына орай Бас прокуратураның Заңсыз активтерді қайтару комитеті Инвесторлардың құқықтарын қорғау комитеті болып қайта құрылды, ал Инвестициялық омбудсменнің функциялары Бас прокурорға жүктелді.
Премьер-министр бұл еліміздегі капиталдың құқықтық қорғалуын күшейтуге тиіс маңызды қадам екенін айтты. Үкімет осы жаңа институтпен өзара іс-қимылды толық қамтамасыз етуі керек. Өз кезегінде Бас прокурор Берік Асылов жергілікті жерлерде инвест-прокурорлар жұмыс істей бастағанына тоқталды.
«Мемлекет басшысының тапсырмасына қатысты прокуратура инвестициялық жобаларды сүйемелдейді. Біз орындалуы міндетті алдын ала жазбаша ескертулер мен нұсқаулар береміз. Бұл өте маңызды. Инвесторларды қорғау мақсатында халықаралық құқықтық ынтымақтастық жөніндегі қызметті үйлестіреміз әрі жүзеге асырамыз. Мемлекеттік органдармен бірге барлық инвестициялық жобаға тексеру жүргіземіз. Тұтас көрінісі айқындалған соң, барлық жобаны жедел сүйемелдеуге көшеміз», деді Б.Асылов.
Бүгінде әкімшілік қысымды төмендетудің негізгі құралы «прокурорлық сүзгі» болып отыр. Мемлекеттік органдардың 27 мың шешімі зерделеніп, мыңнан астам негізсіз бастама кейін қайтарылған, 500-ге жуық әкімшілік іс жүргізу жойылып, 400 заңсыз тексеру тоқтатылыпты. Өзге де 200 шектеу шараларын қолдануға жол берілмеген. Жалпы алғанда, бұл шаралар инвесторлардың қатысуымен болған сот дауларын 30%-ға, әкімшілік құқықбұзушылық туралы істердің 10%-ға, қылмыстық істердің 2 есе төмендеуіне ықпал еткен.
Маңызды бағыт ретінде инвестициялық жобаларды сүйемелдеуді цифрландыру шарасы аталды. Ол әрбір бастамаға онлайн режімде мониторинг жасауға әрі тәуекелдер мен кідірістерді нақты уақытта анықтауға мүмкіндік береді. Бас прокуратураның мәліметінше, соның арқасында 2 мыңға жуық инвестордың мәселесі шешіліп, 25 мың жұмыс орнын құруға жол ашатын 250 жоба іске қосылған.
Олжас Бектенов инвесторлардың құқығын қорғау мен қолайлы инвестициялық ахуал қалыптастыру барлық мемлекеттік органның, әсіресе бизнеспен өзара іс-қимылдың алдыңғы қатарында тұрған органдардың ортақ міндеті екенін ескертті.
«Әрбір шетелдік немесе отандық инвестор өз мүдделерінің қорғалғанына, даулар әділ түрде шешілетініне, ал мемлекеттік институттар ашық әрі болжамды ережелер шеңберінде әрекет ететініне сенімді болуға тиіс. Көптеген мәселенің түп-тамыры бюрократия мен жергілікті жерлердегі үдерістердің созбалаңға салынуында жатыр. Біздің экономикамызға инвестиция салуға дайын инвестордың бірнеше ай бойы қарапайым техникалық шарттарды немесе жерге құқық белгілейтін құжаттарды ала алмауы – жол берілмейтін жағдай. Бұл – ел экономикасына тікелей шығын», деді О.Бектенов.
Премьер-министр «Kazakh Invest» ұлттық компаниясы мен әкімдіктердің қызметіне қатысты сын айтты. Бүгінде өңірлерге жүзеге асыруға ұсынылған 25 жобаның үшеуі ғана белсенді түрде жүргізіліп жатыр. Осы үшін «Kazakh Invest» ҰК АҚ басқарма төрағасы Сұлтанғали Кенжеқұловқа ескерту жасалды.
Олжас Бектенов мемлекеттік органдарға үш күнде қалған инвестициялық жобаларға қатысты барлық қажетті шешімдерді қабылдауды тапсырды. Нақты нәтиже болмаған жағдайда кінәлі лауазымды тұлғалардың тәртіптік жауапкершілігі қаралады. Инвесторлар қызметіне кедергі келтіру фактілеріне қатысты барлық материал Бас прокуратураға жолданды.
